Έγκλειστες συναντήσεις (2008): ελπίδα

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Άσπρο περιστέρι
(τραγούδι: Δήμητρα Γαλάνη / δίσκος: Της γης το χρυσάφι (1971))

ελπίδα

Με το στήθος στην πάλη
Στον αγώνα
Στον πόλεμο της ζωής
Στον ΕΡΩΤΑ
Άσπρο περιστέρι το αύριο

Από τη συλλογή έγκλειστες συναντήσεις (2008) ανήλικων κρατουμένων στις δικαστικές φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Ανήλικοι κρατούμενοι στις δικαστικές φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης

Έγκλειστες συναντήσεις (2008): Άθως

Δήμος Μούτσης & Νίκος Γκάτσος, Στ’ Άγιον Όρος
(τραγούδι: Μανώλης Μητσιάς / δίσκος: Δρομολόγιο (1979))

Άθως

Άθως ένα βουνό
Απομονώνεσαι
Ξεφεύγεις από τη σκληρότητα
Η ψυχή αδειάζει, αλαφρώνει
Από τον πόνο
Το θυμό
Τη ζήλια
Τη μοχθηρία
Το άγχος
Την πίεση
Σου δίνει καθαρότητα στη σκέψη
Απομακρύνει την ομίχλη του μυαλού
Της ψυχής
Να φτάσω στην κορυφή του
Να αγγίξω τον ουρανό
Που αγναντεύει την καθαρότητα του κόσμου που σκεπάζει

Από τη συλλογή έγκλειστες συναντήσεις (2008) ανήλικων κρατουμένων στις δικαστικές φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Ανήλικοι κρατούμενοι στις δικαστικές φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης

Γ. Ξ. Στογιαννίδης, Η επάνοδος της Περσεφόνης

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Ο εφιάλτης της Περσεφόνης
(τραγούδι: Μαρία Φαραντούρη / δίσκος: Τα παράλογα (1976))

Η επάνοδος της Περσεφόνης

Ανέβηκε∙
ούτε ένας νάρκισσος, κρύο κι υγρασία πολλή μες στην κάμαρη.
Σαν κάτι να ’χε ξεχάσει κι έψαχνε.
Δυνάμωσε τη φωτιά στο τζάκι για να θυμηθεί.
Σκύβοντας ο ένας μαστός της επρόβαλε ατίθασος
φωτίζοντας μια στιγμή το μυαλό του.
Δέκα χρόνια περίμενα τούτη την άνοιξη
και τα τριαντάφυλλα πέφταν σ’ εκείνο το σκοτεινό πηγάδι
και χάνονταν.
Φίδια φαρμακερά στο βυθό του σαλεύαν
όπως τα βρεγμένα μαλλιά της Μαρίας
όταν την ανέβαζα πνιγμένη.

Με τυραννά στον ύπνο μου ακόμη. Όμως εγώ
προτιμώ τις πορτοκαλάδες στο παραλιακό κέντρο
χαίρομαι τούτον τον πρόσκαιρο ήλιο
γιατί μπορώ να βγάζω τους νεκρούς μου περίπατο.
Έχουν φουσκώσει απ’ τη θαλπωρή της λιακάδας
κι ουρλιάζουν σαν τους ναυαγούς
που αντικρίσαν στεριά.

Από τη συλλογή Αφήγηση ξεναγού (1979) του Γιώργου Στογιαννίδη

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Γ. Ξ. Στογιαννίδης

Χ. Δ. Καλαϊτζής, Τα όνειρα

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Ο κυρ-Αντώνης (με τη Μελίνα Μερκούρη και τον Μάνο Χατζιδάκι)

Τα όνειρα

Όσο περνούν τα χρόνια
κονταίνουν τα όνειρα,
άλλα στρέφουν προς τα πίσω
τα περισσότερα βαραίνουν
πέφτουν πιο χαμηλά,
συντροφικά σ’ ακολουθούν στο τέρμα
για μια στιγμή συνωστίζονται
αίφνης σε κοιτούν κατάματα και σβήνουν.

Από τη συλλογή Προπατορικά (2000) του Χ. Δ. Καλαϊτζή

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Χ. Δ. Καλαϊτζής

Χ. Δ. Καλαϊτζής, Η Μαγδαληνή των βάλτων

Σταύρος Ξαρχάκος & Νίκος Γκάτσος, Η χοντρομπαλού
(ερμηνεία: Δέσπω Διαμαντίδου & Σταύρος Ξαρχάκος / έργο: Τα κατά Μάρκον (1991))

Η Μαγδαληνή των βάλτων

Όταν κάποτε τη δείτε,
θα φοράει ένα μικρό φωτοστέφανο στην άκρη του προφίλ,
θα ’χει όλων των λογιών τα γεννητικά όργανα,
ανεβασμένη σε μια κατσίκα
θα τρέχει στους βάλτους και τα συμπόσια.
Τότε οι γιοι σας
έμπειροι οδηγοί τρακτέρ
αμισθί θα οργώνουν τα μετόχια της.
Τι κι αν έχετε αντιρρήσεις –
θα τη λένε Μαρία, Μαγδαληνή, και μεγάλο αδερφό.
Το στόμα της βγάζει χίλιους ήχους
και τα δόντια της άπλυτα μπριλάντια,
συνήθως πλαγιάζει μ’ όσους δεν το μπορούν.
Όμως σίγουρα θα την δείτε
όταν φτύσετε τρεις φορές στον κόρφο της κοιμισμένης κόρης σας
και πείτε λόγια που μόνο οι γριές
των γκρεμισμένων στάβλων της Παφλαγονίας ξέρουν.
Τότε θά ’ρθει απ’ τα βάθη του πυρετού σας,
θα δέσει τα υποζύγια στη μηλιά της αυλής∙
κι όταν ξάφνου χαθούν οι γάτες της περιοχής
μην αναρωτηθείτε τι είναι αυτό που πίνετε
και ποια ύπουλη ζέστη σας τυλίγει.
Μην πείτε ποτέ τι έγινε…
Όμως ξεπροβοδίζοντάς την πρέπει να θυμηθείτε
ότι αυτό δεν είναι ποίημα,
παρά μόνο ένας σκελετός μαμούθ σε μουσείο τέχνης μοντέρνας ή παλιάς.

Μάλλον μπορείτε να την συναντήσετε…

Από τη συλλογή Κίνναμος (1987) του Χ. Δ. Καλαϊτζή

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Χ. Δ. Καλαϊτζής

Κατερίνα Καριζώνη, Πάνε τόσα χρόνια

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Το τραγούδι της Σειρήνας (με τη Μαίρη Λίντα)

Πάνε τόσα χρόνια

Πάνε τόσα χρόνια
από τότε που άκουσα τη φωνή της σειρήνας
στα βράχια κάτω απ’ το νερό
κι είδα το φως να χάνεται
και να ξαναγυρίζει
φέρνοντας πίσω την Ελένη.

Θυμάμαι εκείνους που ακόμα κολυμπάνε
προς τη στεριά που απομακρύνεται
εκείνους που ακόμα αγωνίζονται στα μετόπισθεν
μόνοι ολομόναχοι
και ποιος θα τους κρίνει.

Το καλοκαίρι ένα δωμάτιο κλειστό
με μια κόλλα μπλε στο παράθυρο
κι έναν ήλιο από πλαστελίνη
κι η φωτογραφία σου
γεμάτη μελτέμια και ιριδισμούς.

Πάνε τόσα χρόνια
έχω ξεχάσει πια
μου φτάνει λίγο φως στο κρεβάτι
για να διαβάζω πριν κοιμηθώ.
Μπορώ να ελπίζω σ’ έναν θάνατο
λιγότερο επικίνδυνο.

Από τη συλλογή Αναπάντεχο καλοκαίρι (1978) της Κατερίνας Καριζώνη

Πηγή: ανθολόγιο Ρεσάλτο (2009) της Κατερίνας Καριζώνη

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Κατερίνα Καριζώνη

Γιάννης Καρατζόγλου, Ο ποιητής κι ο διευθυντής

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Αθανασία
(τραγούδι: Δήμητρα Γαλάνη / δίσκος: Αθανασία (1976))

[Ενότητα Κατάθεσις προθεσμίας]

Ο ποιητής κι ο διευθυντής

Δεν είναι ο ίδιος πια για τους παλιούς του φίλους
ή μήπως είναι, αλλά παρατημένος σαν τους ανάπηρους πολέμου
που όλο ζητούν κάτι, ενοχλητικά, σαν να το δικαιούνται.

Άλλαξε οικογένεια, συνήθειες και ντυσίματα
χτένισμα στα μαλλιά τηλέφωνα και διευθύνσεις
μένει σε γειτονιές απίθανες στα παλιά στέκια δεν συχνάζει
χρόνια και χρόνια δεν έστελνε κάρτες και χαιρετίσματα
έρχονταν κι έφευγαν γιορτές κι ούτε μια υπόμνηση
αν ζει αν πέθανε τι γράφει ή αν στέρεψε.

Στο μεταξύ άλλοι γινόντουσαν πατέρες άλλοι πεθεροί
καθηγητές εκδότες βουλευτές και συγγραφείς
κι ο λόγος του ο καλός χαμένος όπως τα χρόνια του.

Χρόνια του τίποτα, νωθρά μέσα στην κίνησή τους
χρόνια κούφια, αλκοολικά, σε μια οθόνη απέναντι
με τσούλες να του τρων το βιος και να παράγει αδιάλειπτα
χρήματα μετοχές και σπίτια κι αυτοκίνητα και καταθέσεις
για να τα τρώνε πάλι.

Και τώρα έρχεται να ξαναζητήσει τα χνώτα τους
να μπει ξανά στους χώρους και στα σαλόνια τους
να παρεισφρήσει ξαφνικά στη σκέψη και στον λόγο τους
να παίξει με τους όρους τους παλιούς τους ξεχασμένους.

Έχασε όμως. Όσοι μπορούσαν να τον ξαναβάλουν στο παιχνίδι αποδήμησαν
στο στρώμα που άπλωσε εκεί πια θα κοιμηθεί ως την ανάσταση
από τον σπόρο τον μεταλλαγμένο που έσπειρε
μεταλλαγμένη πραγματικότητα τώρα θερίζει
χωμένος ως τα μπούνια στον μικρόκοσμό του ο διευθυντής
που ήταν ποιητής των ασημάντων, ο ποιητής που ήταν
διευθυντής του μηδενός.

Από τη συλλογή Αποτελέσματα χρήσεως (2006) του Γιάννη Καρατζόγλου

Το ποίημα περιλαμβάνεται στην ενότητα Οι μέρες του ποιητή στη συγκεντρωτική έκδοση Πηγαίος κώδικας (2009) του Γιάννη Καρατζόγλου

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Γιάννης Καρατζόγλου

Γιάννης Καρατζόγλου, Μετά το τέρμα

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Πώς να κρατήσω το φως που βασιλεύει
(τραγούδι: Μανώλης Μητσιάς / δίσκος: Χειμωνιάτικος ήλιος (1987))

Μετά το τέρμα

Εδώ που φτάσαμε θέλω κάτι να κρατήσω
λίγο απ’ τα φιλιά μας, λίγο απ’ τα θραύσματα,
ας μείνει κάτι, έστω ανεπαίσθητο, μες στην κοιλιά μου
ή λίγα ζωντανά μικρόβια απ’ την παρουσία σου.

Λέω, και πιστεύω, πόσο ο ερωτάς μας ήταν ανώφελος:
δεν τα κατάφερε, ας πούμε, να μη στείλουν τον Γιάννη στα νησιά
δεν είχε να κάνει με το ξύπνημα της εργατιάς,
δεn βοήθησε καν σε επίπεδο τοπικής ανταρσίας.

Μα τι τα θες, τα κανόνια κανόνια κι η καρδιά καρδιά
και να με εγώ, ικέτης της μνήμης σου, προσπαθώντας
να κλείσω στη χούφτα μου λίγη τελευταία περιγραφή σου
να ανασυνθέσω παλιά παιδικά μας παιχνίδια
να βρω κανένα ξεχασμένο σου γραμμάτιο που έληξε
να το κρατήσω.

Από τη συλλογή Πρατήριο καυσίμων (1982) του Γιάννη Καρατζόγλου

Το ποίημα περιλαμβάνεται στην ενότητα Σε κατάσταση πολιορκίας στη συγκεντρωτική έκδοση Πηγαίος κώδικας (2009) του Γιάννη Καρατζόγλου

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Γιάννης Καρατζόγλου

Απόστολος Λυκεσάς, Μότορσιπ «Προκρούστης»

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Κεμάλ
(αφήγηση: Μάνος Χατζιδάκις, τραγούδι: Αλίκη Καγιαλόγλου / δίσκος: Αντικατοπτρισμοί (1993))

Μότορσιπ «Προκρούστης»

Φορτωμένος θραύσματα αυτοκρατοριών.
Τ’ απόνερά μου διατάγματα αργοκίνητων επάρχων, κοιλαράδων μπέηδων,
σαρκία άδεια, ερειπωμένοι περιστερώνες.

Κρύβω κάτω απ’ τα τσιμέντα
Πάρθους με τροχισμένα γόνατα
απ’ το σούρσιμο στις σπηλιές της Καππαδοκίας
φαλαγγίτες του Αλέξανδρου με διεσταλμένο προς την Ινδία βλέμμα
ναύτες του Νέαρχου ξεβρασμένους σε αιγυπτιακές προκυμαίες
Φοίνικες λεπτεπίλεπτους, τσαγοπότηρα πορσελάνης με σπασμένα χείλη
του Τίγρη παραποτάμιους χασισοκαλλιεργητές
χουρμαδοκλέφτες του Ευφράτη
Σκύθισσες πρασινομάτες με μήτρες απονευρωμένες
απ’ το τραμπάλισμα του κάρου
τους γκρεμιστάδες των τειχών της Βαβυλώνας
του Μελχισεδέκ τους γόνους, γεφυροποιούς στα νησιά των άστρων
ευνουχισμένους καβαλάρηδες του Χαν όπως τα τυφλωμένα γεράκια τους.

Σαρμάτες κατουράνε από φόβο τα αμπάρια και τις βραχονησίδες
ξερνοβολάνε αίμα από ναυτία και πείνα
πριονίζουν με τα δόντια ληγμένες κονσέρβες
τις κουτσουλιές των γλάρων.
Τεντώνω τις επιθυμίες τους με μαύρα μεροκάματα
σε υγρά διαμερίσματα
πουλάω το ανθισμένο σπέρμα τους στις λιγωμένες κυρίες των προαστίων.

Για ένα κοντραμπάντο πολεμάω, ο έρημος, αχρείαστος πια
κελευστής φυγάδων κατάντησα για να τους πελεκάτε
κι ας ενοχλούν την καθαρή σας συνείδηση τα δύσωδα αχαμνά τους.
Κρεβάτι μου έχω τους νόμους σας για να χωράνε οι μαυροπόδαροι
σεντονάκι η ισότητα, καλοραμμένη, με άρθρα πριονοκορδέλες,
σείονται χαιρέκακα μουστακάκια χωροφυλάκων, κεραίες σκαθαριών
αλίπαστα, τους διπλώνετε σε χασαπόχαρτο
στα περάσματα, λιγδιάρηδες λαδοπόντικες
του δημόσιου –υποτίθεται– ταμείου.
Συνοφρυωμένος, δήθεν, ο θεός σάς επιβλέπει.

Από τη συλλογή Μότορσιπ «Προκρούστης» (2008) του Απόστολου Λυκεσά

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Απόστολος Λυκεσάς

Γιάννης Μασμανίδης, [Ασταμάτητη βροχή…]

Γιώργος Χατζηνάσιος & Νίκος Γκάτσος, Πέφτει βροχή
(τραγούδι: Νάνα Μούσχουρη / δίσκος: Η ενδεκάτη εντολή (1985))

Ασταμάτητη βροχή
παιχνίδι αγριεμένου αγέρα
που φέρνει στην ακτή
τους ψίθυρους των παγωμένων
ποταμών

Αφήνομαι
στη βυθισμένη κοιλάδα
σημαδούρα παλιά
στο πέτρινο σπίτι του πατέρα
ίσκιος παιδικού συλλογισμού
στο κατώφλι της πόρτας

κομμάτια εφημερίδων
σε παράκτιες συνοικίες

Από τη συλλογή Χωρίς αποσκευές (1999) του Γιάννη Μασμανίδη

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Γιάννης Μασμανίδης

Χρήστος Ντάλιας, Το άστρο

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Τ’ αστέρι του βοριά
(τραγούδι: Μαρία Δημητριάδη, πιάνο: Στέφανος Κορκολής, κιθάρα: Στέλλα Κυπραίου)

Το άστρο

[Ενότητα Γ’]

Ανέβαινα τη σκάλα
τ’ ουρανού, μικρό παιδί,
να πιάσω τ’ άστρο.

Ξαγρυπνούσα μέσα στο γαλάζιο
τ’ όνειρο.

Μια φωτεινή νεροποντή
διέγραψε τ’ όνειρό μου
και χάθηκα περνώντας μ’ ορθάνοιχτα τα μάτια.

Τώρα μεγάλος κι άμορφος
κοιτάω ξανά∙ μες στο γαλάζιο
χάνομαι, βυθίζω
πιο βαθιά το βλέμμα.

Τ’ άστρο αναλάμπει μέσα μου.

Από τη συλλογή Παραπληρωματικά (1990) του Χρήστου Ντάλια

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Χρήστος Ντάλιας

Εύα Λιάρου-Αργύρη, Έρως – θάνατος

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Ο εφιάλτης της Περσεφόνης
(τραγούδι: Μαρία Φαραντούρη / δίσκος: Τα παράλογα (1976))

Έρως – θάνατος

[Ενότητα Εννεάμερον]

(Δήμητρα)
Της νύχτας όχι δεν ήταν
Τα μαύρα τα φτερά.
Τα δάχτυλα της μέρας ήταν και αλλάζει
ιδού σκυθρώπιασε ο κάμπος ως άστρο λυπημένο
Ναι τα φιλιά ήταν
Φιλιά εκατό του Νάρκισσου και μάτια από ώχρα,
κι απόγευση στο στόμα της πικρή η γύρις ήταν.
Άνθρωπος ή λουλούδι, φθαρτός ή μήπως άφθαρτος ο πόθος;
Τίποτε,
τίποτε δεν της έλεγε το λάλημα στ’ αυτιά
η μαύρη γλώσσα των πουλιών,
το χαμοπέταγμά τους τίποτε δεν της λέει.
Το ιερό προαίσθημα
που την καρδιά της πάταε
στο άγουρο ξύπνημά της
τίποτε δεν σημαίνει,
ξόρκι η ευχή δεν εννοεί βαθύτερα,
δεν έβλεπε μακρύτερα.

Δεν ήταν ν’ αναβάλλει,
να ζήσει δεν της έγραφαν
οι εξωτικές οι Μοίρες.

(Χορός)
Και να την που πορεύεται στα ίχνη μιας μικρής φωτιάς,
νύφη κακογραμμένη, αλλά ώριμη λεύκα,
για να δεχτεί το αστραφτερό τσεκούρι μιας βάσκανης ματιάς.

(Περσεφόνη)
Κι όμως, η αγάπη βρίσκεται παντού,
αόρατη μέσα στο σώμα, ή φυλακισμένη σε μια γυάλινη σφαίρα,
σε μάτια που ίσως ποτέ δεν θα αντικρίσουν το φως.

(Χορός)
Ποιος
σπέρνει πάνω απ’ την ευχή της μάνας Δήμητρας;
Ποια
κλαίει μες στης τύχης της την θολωτή αγκαλιά;
Και πώς
το ξύπνημά της ένα οχ
και κρύσταλλο των ομματιών της η βροχή;
Φυσάει τρελός ο βοριάς από τη Θράκη
και κλείνει τα παράθυρα για πάντα.

Από τη συλλογή Το άρωμα της άνοιξης και του θανάτου (2003) της Εύας Λιάρου-Αργύρη

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Εύα Λιάρου-Αργύρη

Αναστάσης Βιστωνίτης, Από τη μεριά της θάλασσας

Μίκης Θεοδωράκης & Νίκος Γκάτσος, Φέρτε μου τη θάλασσα
(τραγούδι: Γρηγόρης Μπιθικώτσης / δίσκος: Θαλασσινά φεγγάρια (1974))

Από τη μεριά της θάλασσας

[Ενότητα Ηλικία (1986)]

Νύχτα κατεβήκαμε από το στενό μονοπάτι στη θάλασσα. Δεν φυσούσε κανένας αέρας, όπως χθες. Φώτα καθρεφτίζονταν πάνω σ’ ένα μαύρο γυαλί. Εκεί είδαμε αρνητικά τα πρόσωπά μας.

Φαίνονταν μακριά οι τελευταίες λάμψεις μιας μεγάλης φωτιάς.

Εδώ θα μείνουμε ως το πρωί, είπα κι οι υπόλοιποι δεν μίλησαν. Μια άλλη χώρα άρχιζε εκεί που χαμήλωνε η φωτιά και κανείς δεν την ήξερε. Κανένας δεν γνώριζε αν αυτό που φλεγόταν ήταν το μεγάλο ανάκτορο, όπως έλεγαν οι φήμες της μέρας, ή ανταύγειες μιας δόξας που καιγόταν μέσα στο χρόνο. Κάποιος πρότεινε να πάμε να βρούμε τη στάχτη που θα μείνει πριν τη σκορπίσει ο αέρας.

Πάντα μεσολαβεί μια θάλασσα, είπε ο άλλος, με τη φωνή του σκεπάζοντας το πρόσωπο. Θα μπορούσαμε να βάλουμε κι εμείς μια φωτιά να κάψουμε τη θάλασσα. Δεν καίγεται το γυαλί κι αυτό που βλέπεις δεν είναι η θάλασσα.

Ώστε ήταν ψέματα λοιπόν. Και ποιος φταίει για την απάτη; Άφησέ με, δεν ξέρω. Δεν ξέρω σου λέω.

Θα μπορούσε ίσως να υπήρχαν κάποια άστρα. Αν προβάλεις τη θάλασσα στον ουρανό, δημιουργείς ένα τοπίο. Αυτό το γυαλί δεν καθρεφτίζει τίποτε, δεν φέγγει από πουθενά. Κοίτα μπροστά, κοίτα το πέρασμα, αλλού το πέρασμα, αλλού το μπροστά.

Αν έλεγα ότι μιλώ, δεν θα με πίστευε κανείς. Ήρθαμε για να σωπάσουμε. Τ’ άστρα είναι τα ψάρια, κι αν ο βυθός γεμάτος άστρα, ήταν δικός μας. Καλύτερα να ψάρευα στον ουρανό, να διώξω τη νύχτα.

Ποιος είναι η νύχτα, τι είναι η νύχτα, αριστερά δεξιά, ω αριστερά δεξιά, ω να ’ταν αυγή να ’βγαινα στο δρόμο ή να γλιστρούσα τώρα εδώ, ποιος είπε πως η θάλασσα γαλάζια, ν’ ασπρίσουμε τη θάλασσα, η θάλασσα εκμαγείο της νύχτας, υπάρχει μια νύχτα που είναι ο ουρανός, υπάρχει μια νύχτα που είναι ο βυθός, υπάρχει μια άλλη νύχτα και το άπειρο διάστημα καθώς διασχίζεις το μαύρο καθρέφτη.

Αλήθεια, δεν ξέρω. Γεννήθηκα μ’ ένα γυάλινο μάτι, να βλέπεις εκεί μέσα εκείνο που φαίνεται. Ό,τι βλέπω εγώ μου καίει το στομάχι.

Μου φαίνεται ότι έρχεται ο αέρας, ναι, τώρα ξέρω, ήρθαμε για τον αέρα, είναι ο δικός αέρας, όχι, είναι ο αέρας των άλλων, όχι, δεν είναι ο αέρας, είναι ο αέρας του αέρα, είναι ένα ξέφτι από το ανάκτορο, είναι η σκόνη από τη στάχτη των ανακτόρων, είναι ο καπνός από το φόρεμα της βασίλισσας, το κόκκινο άρωμά της, όχι, είναι το βογκητό της βασίλισσας στην αγκαλιά των εραστών της. Ναι, είναι ο αέρας – αλλά δεν έχει σημασία.

Αν πηδούσα θα βρισκόμουν στην άλλη άκρη αυτού του ουρανού, αν γύριζα γύρω από τον εαυτό μου. Αν.

Αν κοίταζα ταυτόχρονα μια πίσω και μια μπροστά, θα ήξερα αμέσως πως η Γη κινείται, ναι, θα έβλεπα ίσως τον Γαλιλαίο, αν ήμουν τηλεσκοπικός με το παλιό του κάτοπτρο.

Αν άπλωνα το χέρι, αν μάζευα το χέρι, αν γελούσα…

Αν εγώ ήμουν εγώ, αν εγώ ήμουν σαν κι εσένα κι αν εσύ δεν ήσουν εσύ αλλά αυτός που τώρα μου γνέφει, αν όλα με μια υπόθεση ή χωρίς υπόθεση, ή τέλος πάντων αν μπορούσαμε να στήσουμε έναν καθαρό συλλογισμό, αν βάζαμε κάποια όρια στο παιχνίδι, ποιο παιχνίδι, ποιος παίζει, ποιος σημαδεύει την τράπουλα, ποιος είναι ο Εωσφόρος και ο Άγγελος του χρόνου, ποιος μας φυλλορροεί…

Νύχτα κατεβήκαμε από το στενό μονοπάτι στη θάλασσα. Δεν είχε άστρα, κανένα φεγγάρι δεν φώτιζε. Τα ερείπια της φωτιάς στο ανάκτορο πήραν να βασιλεύουν.

Από τη συγκεντρωτική έκδοση Χώμα από ουρανό [1983-1995] (1996) του Αναστάση Βιστωνίτη

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Αναστάσης Βιστωνίτης

Μαρία Καραγιάννη, Η φροντίδα

Σταύρος Ξαρχάκος & Νίκος Γκάτσος: Καίγομαι, καίγομαι
(τραγούδι: Σωτηρία Λεονάρδου / δίσκος: Ρεμπέτικο (1983))

Η φροντίδα

[Ενότητα Μυστική δίοδος, Ι (1980-1986)]

Με βουλιμία
φροντίζω τη σάρκα. Ν’ αφανίσει
ο όγκος της
κάθε αναπόληση
της ιερής πυρκαγιάς
Αναπνέω με τους πόρους
κάτω απ’ το δέρμα. Κανείς
να μην ξέρει
τη δίοδο

πώς κατευθύνω τις καύσεις
πώς μεταμορφώνω το πρόσκαιρο
πρόσωπο
σε διαρκές προσωπείο

Από τη συλλογή Μυστική δίοδος (1989) της Μαρίας Καραγιάννη

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Μαρία Καραγιάννη

Μίκης Θεοδωράκης & Νίκος Γκάτσος, Μυρτιά

Πρώτη εκτέλεση

Μυρτιά

Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Ποίηση: Νίκος Γκάτσος
Πρώτη εκτέλεση: Γιοβάννα (δίσκος 45 στροφών το 1960 σε ενορχήστρωση του Μάνου Χατζιδάκι)
Δεύτερη εκτέλεση: Μαίρη Λίντα & Μανώλης Χιώτης («Αρχιπέλαγος», 1960)
Κύκλος τραγουδιών: Αρχιπέλαγος (1960)

Είχα μια θάλασσα στο νου
κι ένα περβόλι, περιβόλι τ’ ουρανού
την ώρα π’ άνοιγα πανιά
για την απάνω γειτονιά

Στα παραθύρια τα πλατιά
χαμογελούσε μια μυρτιά
Κουράστηκα να περπατώ
και τη ρωτώ και τη ρωτώ:

Πες μου, μυρτιά, να σε χαρώ
πού θα βρω χώμα, θα βρω χώμα και νερό
να ξαναχτίσω μια φωλιά
για της αγάπης τα πουλιά

Στα παραθύρια τα πλατιά
είδα και δάκρυσε η μυρτιά
την ώρα π’ άνοιγα πανιά
για την απάνω γειτονιά

Δεύτερη εκτέλεση

Η πρώτη ηχογράφηση όλων των τραγουδιών του δίσκου «Αρχιπέλαγος» έγινε τον Οκτώβρη του 1960 με ερμηνευτές τη Μαίρη Λίντα, τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, την Καίτη Θύμη, τον Αντώνη Κλειδωνιάρη και τον Μανώλη Χιώτη. Τον ίδιο μήνα είχε προηγηθεί η ηχογράφηση 2 μόνο τραγουδιών από το ίδιο έργο σε μικρό δίσκο («Μυρτιά» & «Αν θυμηθείς τ’ όνειρο μου» με ερμηνεύτρια τη Γιοβάννα και σε ενορχήστρωση του Μάνου Χατζιδάκι).

Οι ποιητές/στιχουργοί των τραγουδιών του έργου «Αρχιπέλαγος» είναι οι: Νίκος Γκάτσος, Οδυσσέας Ελύτης, Γιάννης Θεοδωράκης, Δημήτρης Χριστοδούλου, Πάνος Κοκκινόπουλος, Μίκης Θεοδωράκης.

Μίκης Θεοδωράκης & Νίκος Γκάτσος, Αν θυμηθείς τ’ όνειρό μου

Πρώτη εκτέλεση

Αν θυμηθείς τ’ όνειρό μου

Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Ποίηση: Νίκος Γκάτσος
Πρώτη εκτέλεση: Γιοβάννα (δίσκος 45 στροφών το 1960 σε ενορχήστρωση του Μάνου Χατζιδάκι)
Δεύτερη εκτέλεση: Μαίρη Λίντα («Αρχιπέλαγος», 1960)
Κύκλος τραγουδιών: Αρχιπέλαγος (1960)

Στην αγκαλιά μου κι απόψε σαν άστρο κοιμήσου
δεν απομένει στον κόσμο ελπίδα καμιά
τώρα που η νύχτα κεντά με φιλιά το κορμί σου
μέτρα τον πόνο κι άσε με μόνο στην ερημιά

Αν θυμηθείς τ’ όνειρό μου
σε περιμένω να ’ρθεις
μ’ ένα τραγούδι του δρόμου να ’ρθεις, όνειρό μου
το καλοκαίρι που λάμπει τ’ αστέρι με φως να ντυθείς

Δεύτερη εκτέλεση

Η μουσική γράφτηκε τον Νοέμβριο του 1958 από τον Μίκη Θεοδωράκη, στο Παρίσι, για την ταινία του Μάικλ Πάουελ «Μήνας του μέλιτος» (Honeymoon) και έγινε γνωστή ως τραγούδι, στην Ελλάδα, με όνομα «Αν θυμηθείς τ’ όνειρό μου», σε στίχους του Βασίλη Καρδή –ψευδώνυμο του Νίκου Γκάτσου– και πρώτη ερμηνεύτρια τη Γιοβάννα.

Διεθνώς ακούστηκε ως «Honeymoon song», σε στίχους του Γουίλιαμ Σάνσομ και πρωτοπόρο ερμηνεία από τον Μαρίνο Μαρίνι και το κουαρτέτο του.

Αυτή την ερμηνεία άκουσαν οι Τζον Λένον και Πολ Μακ Κάρτνεϊ και αποφάσισαν να το ηχογραφήσουν ξανά, στις 16 Ιουλίου 1963, για τον κύκλο ραδιοακροαμάτων «Pop Go the Beatles» που ετοίμαζαν τότε για το BBC:

Πηγή πληροφοριών: https://www.musicheaven.gr

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Ο χορός των σκύλων

Ο χορός των σκύλων

Ποίηση: Νίκος Γκάτσος
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Τραγούδι: Μάνος Χατζιδάκις & Αλίκη Καγιαλόγλου
Δίσκος: Αντικατοπτρισμοί (1993)

Πέντε σκύλοι πεινασμένοι
μια ζωή βασανισμένοι
μέσα σε βρισιές και γιούχα
βάλανε καινούρια ρούχα
και με γιορτινή φορεσιά
βγήκανε να πάνε βόλτα
στου παράδεισου την πόρτα
πίσω από την παλιά εκκλησιά

Μέσα στη ζωή
ποτέ
μη ζητάς να βρεις
ποιος είναι ο δικαστής
να περπατάς
και πάντα να κοιτάς
πού θα πας να κρυφτείς

Μες στην ερημιά του κόσμου
ένα χέρι γράφει εντός μου:
«Κάπου υπάρχει θεός»

Πέντε πεινασμένοι σκύλοι
στου παράδεισου την πύλη
περίμεναν απ’ τους πρώτους
για να στήσουν το χορό τους
μα προτού η αυγή χαράξει
στου ουρανού την άγια τάξη
χωροφύλακες αγγέλοι
τους κρέμασαν στο τσιγκέλι

Μέσα στη ζωή
ποτέ
μη ζητάς να βρεις
ποιος είναι ο δικαστής
να περπατάς
και πάντα να κοιτάς
πού θα πας να κρυφτείς

Φίλοι σκύλοι μην κλαίτε
μες στη συμφορά να λέτε:
Κάπου υπάρχει θεός
Κάπου υπάρχει θεός

Αυτό είναι ένα από τα τραγούδια που πολύ αγάπησα γιατί δείχνει ότι ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν κάτι πολύ παραπάνω από ένας απλός συνθέτης αφού ο συνολικός του λόγος (μουσικός και μη) ήταν και είναι τρόπος και στάση ζωής για κείνον και για όσους από τους ένθερμους ακροατές του δεν διστάζουν να έχουν άποψη και δεν ντρέπονται ούτε φοβούνται να τη δηλώσουν δημοσίως.