Μάρκος Βαμβακάρης, Φραγκοσυριανή (Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες / ορχηστρικό)

Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

… Το τραγούδι που μένει, όχι τα τραγούδια. Ο Ήχος και όχι οι ήχοι. Η απλή φωνή μ’ ένα όργανο, όχι όργανα και φωνές. Χορός κι αντάμωμα. Ο ήχος που έγινε κορμί μας. Το τραγούδι που είναι ζωή, πριν και μετά τη ζωή μας. Η αιωνιότητα της σταγόνας που κοιλαίνει την πέτρα, το άτμητο φως, η μουσική παράδοση. Ο πρώτος δίσκος των ανωνύμων συμπληρώνεται από τους εκλεκτούς του δεύτερου δίσκου. Προσθέτουν στην απλότητα την χάρη, στην κοινότητα την κοινωνία, στο παλαιό την αναγέννησή του. Άκουσα αυτά τα τραγούδια μαζί σας.

Γιάννης Μαρκόπουλος / σημείωμα στο εξώφυλλο του δίσκου Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

Παίζουν οι μουσικοί (με τη σειρά και τον τρόπο που τους αναφέρει ο συνθέτης στο οπισθόφυλλο του δίσκου):

Σαντούρι: Αριστείδης Μόσχος
Κλαρίνο: Φίλιππος Τσεμπερούλης – Πέτρος Καλύβας
Φλογέρες: Στέφανος Στεφανόπουλος
Βιολί: Παντελής Δεσποτίδης
Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος
Μπουζούκι – Λαούτο: Χρήστος Νικολόπουλος
Μπουζούκι – Τζουράς: Μάκης Μαυρόπουλος
Μπουζούκι: Γιώργος Σπύρου
Πιάνο 1: Χάρης Καλέας
Πιάνο 2: Θανάσης Νικόπουλος
Ακορντεόν: Φαίδων Λιονουδάκης
Κιθάρα: Νίκος Σαμπαζιώτης
Κιθάρα 12χορδη: Στέλιος Καρύδας – Κώστας Γεωργίου
Ηλεκτρικό μπάσο: Νύσος Πανταζής, Νίκος Πολίτης
Λύρα Κρητικιά: Βασίλης Σκουλάς
Κρουστά: Σπύρος Λιβιεράτος, Γιάννης Ρενιέρης, Γιώργος Τρανταλίδης

Ερμηνεύουν οι: Λάκης Χαλκιάς, Βασιλική Λαβίνα, Ηλίας Κλωναρίδης, Χρήστος Καρακώστας, Γιούλη Τσίρου & Βασίλης Σκουλάς

Δισκογραφική εταιρεία: ΕΜΙΑΛ Α.Ε. (στούντιο της Columbia / Απρίλιος-Ιούνιος 1980)
Παραγωγή: Γιώργος Πετσίλας
Ηχολήπτης: Γιώργος Κωνσταντόπουλος
Βοηθός: Γιώργος Τζάννες
Ζωγραφική σύνθεση: Γιώργος Σταθόπουλος
Σχεδίαση εξωφύλλου: Δημήτρης Αρβανίτης

Φραγκοσυριανή (ορχηστρικό)

Μουσική: Μάρκος Βαμβακάρης [πρώτη φωνογράφηση το 1935]

Μάρκος Βαμβακάρης, Αντιλαλούν οι φυλακές (Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες)

Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

… Το τραγούδι που μένει, όχι τα τραγούδια. Ο Ήχος και όχι οι ήχοι. Η απλή φωνή μ’ ένα όργανο, όχι όργανα και φωνές. Χορός κι αντάμωμα. Ο ήχος που έγινε κορμί μας. Το τραγούδι που είναι ζωή, πριν και μετά τη ζωή μας. Η αιωνιότητα της σταγόνας που κοιλαίνει την πέτρα, το άτμητο φως, η μουσική παράδοση. Ο πρώτος δίσκος των ανωνύμων συμπληρώνεται από τους εκλεκτούς του δεύτερου δίσκου. Προσθέτουν στην απλότητα την χάρη, στην κοινότητα την κοινωνία, στο παλαιό την αναγέννησή του. Άκουσα αυτά τα τραγούδια μαζί σας.

Γιάννης Μαρκόπουλος / σημείωμα στο εξώφυλλο του δίσκου Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

Παίζουν οι μουσικοί (με τη σειρά και τον τρόπο που τους αναφέρει ο συνθέτης στο οπισθόφυλλο του δίσκου):

Σαντούρι: Αριστείδης Μόσχος
Κλαρίνο: Φίλιππος Τσεμπερούλης – Πέτρος Καλύβας
Φλογέρες: Στέφανος Στεφανόπουλος
Βιολί: Παντελής Δεσποτίδης
Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος
Μπουζούκι – Λαούτο: Χρήστος Νικολόπουλος
Μπουζούκι – Τζουράς: Μάκης Μαυρόπουλος
Μπουζούκι: Γιώργος Σπύρου
Πιάνο 1: Χάρης Καλέας
Πιάνο 2: Θανάσης Νικόπουλος
Ακορντεόν: Φαίδων Λιονουδάκης
Κιθάρα: Νίκος Σαμπαζιώτης
Κιθάρα 12χορδη: Στέλιος Καρύδας – Κώστας Γεωργίου
Ηλεκτρικό μπάσο: Νύσος Πανταζής, Νίκος Πολίτης
Λύρα Κρητικιά: Βασίλης Σκουλάς
Κρουστά: Σπύρος Λιβιεράτος, Γιάννης Ρενιέρης, Γιώργος Τρανταλίδης

Ερμηνεύουν οι: Λάκης Χαλκιάς, Βασιλική Λαβίνα, Ηλίας Κλωναρίδης, Χρήστος Καρακώστας, Γιούλη Τσίρου & Βασίλης Σκουλάς

Δισκογραφική εταιρεία: ΕΜΙΑΛ Α.Ε. (στούντιο της Columbia / Απρίλιος-Ιούνιος 1980)
Παραγωγή: Γιώργος Πετσίλας
Ηχολήπτης: Γιώργος Κωνσταντόπουλος
Βοηθός: Γιώργος Τζάννες
Ζωγραφική σύνθεση: Γιώργος Σταθόπουλος
Σχεδίαση εξωφύλλου: Δημήτρης Αρβανίτης

Αντιλαλούν οι φυλακές

Μουσική & στίχοι: Μάρκος Βαμβακάρης
Ερμηνεία: Λάκης Χαλκιάς [πρώτη εκτέλεση από τον Μάρκο το 1935 και αρκετές μεταγενέστερες εκτελέσεις από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, όπως αυτή του 1970 που ήδη ακούσαμε στον δίσκο Μαζί με τον Γρηγόρη]

Αντιλαλούνε αντιλαλούν
αντιλαλούνε δυο φυλακές
τ’ Ανάπλι κι ο Γεντί Κουλές

Αντιλαλούνε αντιλαλούν
αντιλαλούνε τα σήμαντρα
Συγγρού και Παραπήγματα

Αν είσαι μάνα αν είσαι μάνα
αν είσαι μάνα και πονείς
έλα στ’ Ανάπλι να με δεις

Έλα πριν με δικάσουνε
έλα πριν με δικάσουνε
κλάψε να μ’ απαλλάξουνε

Αλεξανδριανή (Μάρκος Βαμβακάρης)

Μάρκος Βαμβακάρης, Αλεξανδριανή

Ενορχήστρωση & διεύθυνση ορχήστρας: Σταύρος Ξαρχάκος
Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος & Λάκης Καρνέζης
Τραγούδι: Βίκη Μοσχολιού [η εκτέλεση αυτή πρωτακούστηκε στον δίσκο Μάρκος ο δάσκαλός μας το 1968]
Δίσκος: Βίκυ Μοσχολιού (1969)

Αλεξανδριανή μου γλάστρα
με τα λούλουδά σου τ’ άσπρα

Αλεξανδριανέ μου αγέρα
που φυσάς νύχτα και μέρα

Αλεξανδριανή μικρή μου
η ζωή μου κι η ψυχή μου

Αλεξανδριανή φελάχα
αχ την ομορφιά σου να ’χα

Φραγκοσυριανή (Μάρκος Βαμβακάρης)

Μάρκος Βαμβακάρης, Φραγκοσυριανή

Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος & Λάκης Καρνέζης
Τραγούδι: Γρηγόρης Μπιθικώτσης
Δίσκος: Ο Μπιθικώτσης (1970)

Μια φούντωση μια φλόγα
έχω μέσα στην καρδιά
λες και μάγια μου ’χεις κάνει
Φραγκοσυριανή γλυκιά

Θά ’ρθω να σε ανταμώσω
πάλι στην ακρογιαλιά
θά ’θελα να με χορτάσεις
όλο χάδια και φιλιά

Θα σε πάρω να γυρίσω
Φοίνικα, Παρακοπή
Γαλησσά και Ντελαγκράτσια
και ας μού ’ρθει συγκοπή

Στο Πατέλι, στο Νιχώρι
φίνα στην Αληθινή
και στο Πισκοπειό ρομάντζα
γλυκιά μου Φραγκοσυριανή

Πρώτη φωνογράφηση του τραγουδιού το 1935 με ερμηνευτή τον ίδιο τον Μάρκο Βαμβακάρη

Δεύτερη εκτέλεση από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση για τον δίσκο Μάρκος Βαμβακάρης, Τα κλασικά (1960) από τον οποίο και επιλέχτηκε το τραγούδι για τον δίσκο που ακούμε τώρα

Για το τραγούδι που είναι ένα από τα διασημότερα και ομορφότερα του 20ού αιώνα, ας δούμε τι λέει ο ίδιος ο Μάρκος:

Όλος ο κόσμος της Σύρου μ’ αγαπούσε πολύ, διότι κι εγώ ήμουν Συριανός και το είχαν καμάρι οι Συριανοί. Κάθε καλοκαιράκι με περίμεναν να πάω στη Σύρα να παίξω και να γλεντήσει όλη η Σύρα μαζί μου. Το 1935 πήρα μαζί μου τον Μπάτη, τον αδερφό μου τον μικρό και τον πιανίστα Ροβερτάκη και πήγα για πρώτη φορά στη Σύρο, σχεδόν είκοσι χρόνια αφότου έφυγα από το νησί. Πρωτόπαιξα, λοιπόν, σ’ ένα μαγαζί στην παραλία, μαζεύτηκε όλος ο κόσμος. Κάθε βράδυ γέμιζε ο κόσμος το μαγαζί κι έκατσα περίπου δύο μήνες. Εγώ, όταν έπαιζα και τραγουδούσα, κοίταζα πάντα κάτω, αδύνατο να κοιτάξω τον κόσμο, τα έχανα. Εκεί όμως που έπαιζα, σηκώνω μια στιγμή το κεφάλι και βλέπω μια ωραία κοπέλα. Τα μάτια της ήταν μαύρα. Δεν ξανασήκωσα το κεφάλι, μόνο το βράδυ την σκεφτόμουν, την σκεφτόμουν… Πήρα, λοιπόν, μολύβι κι έγραψα πρόχειρα:

Μία φούντωση, μια φλόγα
έχω μέσα στην καρδιά
λες και μάγια μου ’χεις κάνει
Φραγκοσυριανή γλυκιά…

Ούτε και ξέρω πως την λέγανε ούτε κι εκείνη ξέρει πως γι’ αυτήν μιλάει το τραγούδι. Όταν γύρισα στον Πειραιά, έγραψα τη Φραγκοσυριανή.
[Πηγή: wikipedia]

Ας ακούσουμε και την πρώτη εκτέλεση που πάντα έχει ξεχωριστή σημασία για το ρεμπέτικο μα ίσως και για κάθε είδος τραγουδιού, καθώς κι ένα απόσπασμα από ταινία για τη ζωή του Μάρκου, όπου ακούγεται να παίζει τη Φραγκοσυριανή στην τελευταία του δημόσια εμφάνιση:

Ως έκπληξη φύλαξα για το τέλος ένα απόσπασμα από ελληνική ταινία (αν κρίνω από τους πρωταγωνιστές, πρέπει να είναι η Άπονη ζωή (1964) του Πάνου Γλυκοφρύδη), για να έχουμε και οπτική επαφή με τους πρωταγωνιστές της εκτέλεσης του ιστορικού αυτού τραγουδιού μας στον δίσκο που ακούμε: Φραγκοσυριανή, λοιπόν, και Κώστας Παπαδόπουλος, Λάκης Καρνέζης & Γρηγόρης Μπιθικώτσης εν δράσει. 🙂

Αντιλαλούν οι φυλακές (Μάρκος Βαμβακάρης)

Μάρκος Βαμβακάρης, Αντιλαλούν οι φυλακές

Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος & Λάκης Καρνέζης
Τραγούδι: Γρηγόρης Μπιθικώτσης
Δίσκος: Μαζί με τον Γρηγόρη (1970)

Αντιλαλούνε αντιλαλούν
αντιλαλούνε οι φυλακές
αντιλαλούνε οι φυλακές
τ’ Ανάπλι και Γεντί Κουλές

Αντιλαλούνε αντιλαλούν
αντιλαλούνε τα σήμαντρα
αντιλαλούνε τα σήμαντρα
Συγγρού και Παραπήγματα

Αν είσαι μάνα αν είσαι μάνα
αν είσαι μάνα και πονείς
αν είσαι μάνα και πονείς
έλα μια μέρα να με δεις

Τα ματόκλαδά σου λάμπουν (Μάρκος Βαμβακάρης)

Μάρκος Βαμβακάρης, Τα ματόκλαδά σου λάμπουν

Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος
Τραγούδι: Γρηγόρης Μπιθικώτσης
Δίσκος: Μαζί με τον Γρηγόρη (1970)

Τα ματόκλαδά σου λάμπουν, βρε
σαν τα λούλουδα του κάμπου
σαν τα λούλουδα του κάμπου, βρε
τα ματόκλαδά σου λάμπουν

Τα ματόκλαδά σου γέρνεις, βρε
νου και λογισμό μού παίρνεις
νου και λογισμό μού παίρνεις, βρε
τα ματόκλαδά σου γέρνεις

Τα ματάκια σου, αδερφούλα, βρε
μου ραγίζουν την καρδούλα
μου ραγίζουν την καρδούλα, βρε
τα ματάκια σου, αδερφούλα

Τα ματάκια σου να βγούνε, βρε
σαν και μένα δε θα βρούνε
σαν και μένανε δε θα βρούνε, βρε
τα ματάκια σου να βγούνε

Αλεξάνδρα Μπακονίκα, Μητριαρχικό αρχέτυπο

Απόστολος Χατζηχρήστος & Χαράλαμπος Βασιλειάδης, Η πεντάμορφη
(τραγούδι: Απόστολος Χατζηχρήστος, Σούλα Καλφοπούλου & Μάρκος Βαμβακάρης (1949))

Μητριαρχικό αρχέτυπο

Αξίζει για τη θέρμη, την αψηφισιά της.

Υπήρξε καλλονή, τι πιο φυσικό
ότι της έκαναν τεμενάδες.
Ποικίλους τεμενάδες δέχεται ακόμη
και τώρα, που με τα χρόνια έμεινε
σκιά του εαυτού της.
Αξίζει για την αψηφισιά, το σταθερό βήμα της.

Από τη συλλογή Παρακαταθήκη ηδυπάθειας (2000) της Αλεξάνδρας Μπακονίκα

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Αλεξάνδρα Μπακονίκα

Αλεξάνδρα Μπακονίκα, Νυχτοπερπατήματα

Βασίλης Τσιτσάνης & Νίκος Ρούτσος: Τρέξε, μάγκα, να ρωτήσεις (Ντερμπεντέρισσα)
(τραγούδι: Στέλλα Χασκήλ, Μάρκος Βαμβακάρης & Βασίλης Τσιτσάνης / (ζεϊμπέκικο της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη) πρώτη φωνογράφηση το 1947)

Νυχτοπερπατήματα

«Έχει ξεσηκώσει το ξενοδοχείο με τα θέλγητρά της,
την περιστοιχίζουν θαυμαστές, όμως το μυαλό της
στο νεαρό της ρεσεψιόν.
Ομορφόπαιδο και χρόνια μικρότερός της,
τον έχει εκμαυλίσει, τον απολαμβάνει μέχρι το πρωί.
Τα βράδια που έχω αϋπνίες,
τους βλέπω να επιστρέφουν απ’ τις ερημιές
και τα ξενύχτια.»

Με φόντο τις αϋπνίες της πρόβαλλε το ζευγαράκι.
Πικάντικα κι ευφρόσυνα τα νυχτοπερπατήματα.

Είχα σταμπάρει το ομορφόπαιδο της ρεσεψιόν.
Η στόφα, η μαγιά του σύναζε όνειρα:
πράος κι αισθαντικός.
Μαινάδες του έκαναν σινιάλο.

Από τη συλλογή Θείο κορμί (1994) της Αλεξάνδρας Μπακονίκα

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Αλεξάνδρα Μπακονίκα

Επιμονή (Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη)

Επιμονή (διασκευή του τραγουδιού Φραγκοσυριανή κυρά μου του Μάρκου Βαμβακάρη)

Διασκευή & διεύθυνση ορχήστρας: Μάνος Χατζιδάκις
Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος, Στέλιος Μακρυδάκης, Λάκης Καρνέζης
Ηχογράφηση: 1962 (Columbia GCX 101)

Δίσκος: Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη

Με τον Μάρκο στο στούντιο / Ο Κώστας Παπαδόπουλος στον 902 TV

«Μόνο η παρουσία του Μάρκου στο στούντιο, για εμάς που καταλαβαίναμε, ήτανε καταλυτική. Εμείς αισθανόμασταν δέος.» (Κώστας Παπαδόπουλος)

Μάρκος Βαμβακάρης, Τα δυο σου χέρια πήρανε (τραγούδι: Αλέκος Δεληγιάννης)

Τον Δεκέμβρη του 2007, ο Πάρης Μήτσου κάνει αφιέρωμα στον Κώστα Παπαδόπουλο και την πορεία του εδώ και μισό αιώνα στη μουσική της χώρας μέσα από την εκπομπή του «Τα παντελόνια είναι περίεργα ρούχα» στον σταθμό 902 TV. Μαζί του βρίσκεται στο στούντιο ο Βαγγέλης Κορακάκης, ως εκπρόσωπος της νεότερης γενιάς μουσικών που ασχολούνται με το τρίχορδο και, πρωτίστως, δεδηλωμένος θαυμαστής του Κώστα Παπαδόπουλου.

Το αφιέρωμα καλύφτηκε με δύο εκπομπές. Στη δεύτερη συμμετέχουν ο Κώστας Παπαδόπουλος (μπουζούκι), ο Γιώργος Φουντούκος (κιθάρα), ο Αντώνης Τζήκας (μπάσο), η Σταυρούλα Μανωλοπούλου (τραγούδι) και ο Αλέκος Δεληγιάννης (τραγούδι, μπαγλαμάς).

Νέα ηχογράφηση των τραγουδιών του Βαμβακάρη το 1960 / Ο Κώστας Παπαδόπουλος στον 902 TV

Μάρκος Βαμβακάρης, Όλοι οι ρεμπέτες του ντουνιά (τραγούδι: Αλέκος Δεληγιάννης & Σταυρούλα Μανωλοπούλου)

Τον Δεκέμβρη του 2007, ο Πάρης Μήτσου κάνει αφιέρωμα στον Κώστα Παπαδόπουλο και την πορεία του εδώ και μισό αιώνα στη μουσική της χώρας μέσα από την εκπομπή του «Τα παντελόνια είναι περίεργα ρούχα» στον σταθμό 902 TV. Μαζί του βρίσκεται στο στούντιο ο Βαγγέλης Κορακάκης, ως εκπρόσωπος της νεότερης γενιάς μουσικών που ασχολούνται με το τρίχορδο και, πρωτίστως, δεδηλωμένος θαυμαστής του Κώστα Παπαδόπουλου.

Το αφιέρωμα καλύφτηκε με δύο εκπομπές. Στη δεύτερη συμμετέχουν ο Κώστας Παπαδόπουλος (μπουζούκι), ο Γιώργος Φουντούκος (κιθάρα), ο Αντώνης Τζήκας (μπάσο), η Σταυρούλα Μανωλοπούλου (τραγούδι) και ο Αλέκος Δεληγιάννης (τραγούδι, μπαγλαμάς).

Νίκος Γρηγοριάδης, Σάλεμα φτερού

Μάρκος Βαμβακάρης, Τα ματόκλαδά σου λάμπουν (με τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, 1960)

Σάλεμα φτερού

Η σιωπή σου
ξεσπά σε σκιρτήματα
μικρές εκρήξεις πυρκαγιάς
κι αντιλαμπές μες στη ματιά σου∙
γέλιο κρυφό στα βάθη
μυστικής πηγής
ανάβρυσμα.
Το χαμόγελό σου λάμπει και σβήνει
μέσα μου αποχρώσεις λευκές και ρόδινες,
κελάρυσμα νερών κι αχτίδες.

Αργές κινήσεις η ζεστή σάρκα
σάλεμα φτερού.

Από τη συλλογή Ίσκιοι (1987) του Νίκου Γρηγοριάδη

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Νίκος Γρηγοριάδης