Γιώργος Θέμελης, Ελεύθεροι πολιορκημένοι

Διονύσιος Σολωμός & Γιάννης Μαρκόπουλος, Άκρα του τάφου σιωπή
(τραγούδι: Νίκος Ξυλούρης, Ηλίας Κλωναρίδης & Μικτή Χορωδία Πρεβέζης / δίσκος: Ελεύθεροι πολιορκημένοι (1977))

Συλλογή Ωδή για να θυμόμαστε τους ήρωες (1949) του Γιώργου Θέμελη

Πρέπει η γη να χαίρεται, πρέπει να καμαρώνει
Δημοτικό

Ελεύθεροι πολιορκημένοι

Τριαντάφυλλα ’ναι θεϊκά στην κόλαση πεσμένα
Σολωμός

Θυμούνται και γράφουν μια βροχή,
Μια σκοτεινή βροχή που έπλεξε το σώμα του φεγγαριού σαν το λευκό μοσχάρι
Και τα κωδωνοστάσια έτρεμαν, γέρναν οι εκκλησιές.

Οι άνθρωποι δεν έβρισκαν γη να πατήσουν κι οι πεθαμένοι να κοιμηθούν.
Κι άρπαζαν χώμα, μάζευαν άσπρα κουρέλια να σκεπάσουν τη σάρκα
Και μαύρα μαντίλια να φυλάξουν τα τελευταία μαλλιά τους
Κι η όψη τους μεγάλωνε, μεγάλωνε από ένα χαμόγελο.

Τα παιδιά δε μπορούσαν να σηκωθούν, γιατ’ έχαναν τα μικρά τους μαχαίρια.
Τα κορίτσια ακολουθούσαν τα διάφανα χέρια τους και γίνονταν άφαντα.
Κι οι μάνες κατέβαιναν στα υπόγεια να βρουν φωτιά να κάψουν τα κρεβάτια τους
Να μη σαπίσουν,
Να μη ταξιδέψουν με τα νεκρά καράβια και τις κάσες στα μαύρα ξένα
Και σύρουν τα σεντόνια τους βρόμικα ζώα και τα πατήσουν.

Άνοιγαν χίλια βλέφαρα να κλείσουν την αγάπη,
Να κρύψουν τη στερνή χαρά που χτύπαε τα φτερά της
Ρίχνοντας δάφνες στα μαλλιά, μαλάματα στους κόρφους.

«Σκόρπα τη στάχτη σου, φωτιά, και ρίξε τον ανθό σου,
Να βάλουν άσπρα οι λεμονιές κι οι κούνιες να γεννήσουν,
Να στολιστούν τα μνήματα ν’ ανοίξουν παραθύρια,
Νάβρουν τα δάκρυα κατοικιά, τα περιστέρια πόρτες,
Κι η μάνα η μάνα η Δέσποινα να γιάνει τον καημό της.»

***

Ξάφνου μες στα χαράματα κρέμασε ο ουρανός την πούλια.

***

Περίμεναν,
Περίμεναν τ’ άσπρο μαντίλι της αμφιλύκης
Οι γυάλινες καμπάνες της Κυριακής,
Και τα σκαμμένα μάτια που άπλωσαν ν’ αγκαλιάσουν
Την πιο μεγάλη αυγή.

Από τη συγκεντρωτική έκδοση Γ. Θέμελη Ποιήματα I (1969)

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Γιώργος Θέμελης

Παιδιά της Σαμαρίνας (Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες)

Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

… Το τραγούδι που μένει, όχι τα τραγούδια. Ο Ήχος και όχι οι ήχοι. Η απλή φωνή μ’ ένα όργανο, όχι όργανα και φωνές. Χορός κι αντάμωμα. Ο ήχος που έγινε κορμί μας. Το τραγούδι που είναι ζωή, πριν και μετά τη ζωή μας. Η αιωνιότητα της σταγόνας που κοιλαίνει την πέτρα, το άτμητο φως, η μουσική παράδοση. Ο πρώτος δίσκος των ανωνύμων συμπληρώνεται από τους εκλεκτούς του δεύτερου δίσκου. Προσθέτουν στην απλότητα την χάρη, στην κοινότητα την κοινωνία, στο παλαιό την αναγέννησή του. Άκουσα αυτά τα τραγούδια μαζί σας.

Γιάννης Μαρκόπουλος / σημείωμα στο εξώφυλλο του δίσκου Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

Παίζουν οι μουσικοί (με τη σειρά και τον τρόπο που τους αναφέρει ο συνθέτης στο οπισθόφυλλο του δίσκου):

Σαντούρι: Αριστείδης Μόσχος
Κλαρίνο: Φίλιππος Τσεμπερούλης – Πέτρος Καλύβας
Φλογέρες: Στέφανος Στεφανόπουλος
Βιολί: Παντελής Δεσποτίδης
Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος
Μπουζούκι – Λαούτο: Χρήστος Νικολόπουλος
Μπουζούκι – Τζουράς: Μάκης Μαυρόπουλος
Μπουζούκι: Γιώργος Σπύρου
Πιάνο 1: Χάρης Καλέας
Πιάνο 2: Θανάσης Νικόπουλος
Ακορντεόν: Φαίδων Λιονουδάκης
Κιθάρα: Νίκος Σαμπαζιώτης
Κιθάρα 12χορδη: Στέλιος Καρύδας – Κώστας Γεωργίου
Ηλεκτρικό μπάσο: Νύσος Πανταζής, Νίκος Πολίτης
Λύρα Κρητικιά: Βασίλης Σκουλάς
Κρουστά: Σπύρος Λιβιεράτος, Γιάννης Ρενιέρης, Γιώργος Τρανταλίδης

Ερμηνεύουν οι: Λάκης Χαλκιάς, Βασιλική Λαβίνα, Ηλίας Κλωναρίδης, Χρήστος Καρακώστας, Γιούλη Τσίρου & Βασίλης Σκουλάς

Δισκογραφική εταιρεία: ΕΜΙΑΛ Α.Ε. (στούντιο της Columbia / Απρίλιος-Ιούνιος 1980)
Παραγωγή: Γιώργος Πετσίλας
Ηχολήπτης: Γιώργος Κωνσταντόπουλος
Βοηθός: Γιώργος Τζάννες
Ζωγραφική σύνθεση: Γιώργος Σταθόπουλος
Σχεδίαση εξωφύλλου: Δημήτρης Αρβανίτης

Παιδιά της Σαμαρίνας (ηπειρώτικος)

Ερμηνεία: Ηλίας Κλωναρίδης

Εσείς μωρέ παιδιά κλεφτόπουλα
παιδιά της Σαμαρίνας
μωρέ παιδιά καημένα
παιδιά της Σαμαρίνας
γιατί είστε λερωμένα

Κι αν πάτε πάνω στ’ Άγραφα
κατά τη Σαμαρίνα
μωρέ παιδιά καημένα
κατά τη Σαμαρίνα
κι ας είστε λερωμένα

Κι αν σας ρωτήσει η δόλια η μάνα μου
μην πείτε πως λαβώθ’κα
μωρέ παιδιά καημένα
μην πείτε πως λαβώθ’κα
κι ας είστε λερωμένα

Γιάννη μου, το μαντίλι σου (Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες)

Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

… Το τραγούδι που μένει, όχι τα τραγούδια. Ο Ήχος και όχι οι ήχοι. Η απλή φωνή μ’ ένα όργανο, όχι όργανα και φωνές. Χορός κι αντάμωμα. Ο ήχος που έγινε κορμί μας. Το τραγούδι που είναι ζωή, πριν και μετά τη ζωή μας. Η αιωνιότητα της σταγόνας που κοιλαίνει την πέτρα, το άτμητο φως, η μουσική παράδοση. Ο πρώτος δίσκος των ανωνύμων συμπληρώνεται από τους εκλεκτούς του δεύτερου δίσκου. Προσθέτουν στην απλότητα την χάρη, στην κοινότητα την κοινωνία, στο παλαιό την αναγέννησή του. Άκουσα αυτά τα τραγούδια μαζί σας.

Γιάννης Μαρκόπουλος / σημείωμα στο εξώφυλλο του δίσκου Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

Παίζουν οι μουσικοί (με τη σειρά και τον τρόπο που τους αναφέρει ο συνθέτης στο οπισθόφυλλο του δίσκου):

Σαντούρι: Αριστείδης Μόσχος
Κλαρίνο: Φίλιππος Τσεμπερούλης – Πέτρος Καλύβας
Φλογέρες: Στέφανος Στεφανόπουλος
Βιολί: Παντελής Δεσποτίδης
Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος
Μπουζούκι – Λαούτο: Χρήστος Νικολόπουλος
Μπουζούκι – Τζουράς: Μάκης Μαυρόπουλος
Μπουζούκι: Γιώργος Σπύρου
Πιάνο 1: Χάρης Καλέας
Πιάνο 2: Θανάσης Νικόπουλος
Ακορντεόν: Φαίδων Λιονουδάκης
Κιθάρα: Νίκος Σαμπαζιώτης
Κιθάρα 12χορδη: Στέλιος Καρύδας – Κώστας Γεωργίου
Ηλεκτρικό μπάσο: Νύσος Πανταζής, Νίκος Πολίτης
Λύρα Κρητικιά: Βασίλης Σκουλάς
Κρουστά: Σπύρος Λιβιεράτος, Γιάννης Ρενιέρης, Γιώργος Τρανταλίδης

Ερμηνεύουν οι: Λάκης Χαλκιάς, Βασιλική Λαβίνα, Ηλίας Κλωναρίδης, Χρήστος Καρακώστας, Γιούλη Τσίρου & Βασίλης Σκουλάς

Δισκογραφική εταιρεία: ΕΜΙΑΛ Α.Ε. (στούντιο της Columbia / Απρίλιος-Ιούνιος 1980)
Παραγωγή: Γιώργος Πετσίλας
Ηχολήπτης: Γιώργος Κωνσταντόπουλος
Βοηθός: Γιώργος Τζάννες
Ζωγραφική σύνθεση: Γιώργος Σταθόπουλος
Σχεδίαση εξωφύλλου: Δημήτρης Αρβανίτης

Γιάννη μου, το μαντίλι σου (ηπειρώτικος)

Ερμηνεία: Λάκης Χαλκιάς

Γιάννη μου, το μαντίλι σου
τι το ’χεις λερωμένο
βρε Γιάννη Γιαννάκη μου
τι το ’χεις λερωμένο
βρε παλικαράκι μου

Το λέρωσεν η ξενιτιά
τα έρημα τα ξένα
βρε Γιάννη Γιαννάκη μου
τα έρημα τα ξένα
βρε παλικαράκι μου

Πέντε ποτάμια το ’πλενα
και βάψαν και τα πέντε
βρε Γιάννη Γιαννάκη μου
και βάψαν και τα πέντε
βρε παλικαράκι μου

Ιτιά (Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες)

Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

… Το τραγούδι που μένει, όχι τα τραγούδια. Ο Ήχος και όχι οι ήχοι. Η απλή φωνή μ’ ένα όργανο, όχι όργανα και φωνές. Χορός κι αντάμωμα. Ο ήχος που έγινε κορμί μας. Το τραγούδι που είναι ζωή, πριν και μετά τη ζωή μας. Η αιωνιότητα της σταγόνας που κοιλαίνει την πέτρα, το άτμητο φως, η μουσική παράδοση. Ο πρώτος δίσκος των ανωνύμων συμπληρώνεται από τους εκλεκτούς του δεύτερου δίσκου. Προσθέτουν στην απλότητα την χάρη, στην κοινότητα την κοινωνία, στο παλαιό την αναγέννησή του. Άκουσα αυτά τα τραγούδια μαζί σας.

Γιάννης Μαρκόπουλος / σημείωμα στο εξώφυλλο του δίσκου Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

Παίζουν οι μουσικοί (με τη σειρά και τον τρόπο που τους αναφέρει ο συνθέτης στο οπισθόφυλλο του δίσκου):

Σαντούρι: Αριστείδης Μόσχος
Κλαρίνο: Φίλιππος Τσεμπερούλης – Πέτρος Καλύβας
Φλογέρες: Στέφανος Στεφανόπουλος
Βιολί: Παντελής Δεσποτίδης
Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος
Μπουζούκι – Λαούτο: Χρήστος Νικολόπουλος
Μπουζούκι – Τζουράς: Μάκης Μαυρόπουλος
Μπουζούκι: Γιώργος Σπύρου
Πιάνο 1: Χάρης Καλέας
Πιάνο 2: Θανάσης Νικόπουλος
Ακορντεόν: Φαίδων Λιονουδάκης
Κιθάρα: Νίκος Σαμπαζιώτης
Κιθάρα 12χορδη: Στέλιος Καρύδας – Κώστας Γεωργίου
Ηλεκτρικό μπάσο: Νύσος Πανταζής, Νίκος Πολίτης
Λύρα Κρητικιά: Βασίλης Σκουλάς
Κρουστά: Σπύρος Λιβιεράτος, Γιάννης Ρενιέρης, Γιώργος Τρανταλίδης

Ερμηνεύουν οι: Λάκης Χαλκιάς, Βασιλική Λαβίνα, Ηλίας Κλωναρίδης, Χρήστος Καρακώστας, Γιούλη Τσίρου & Βασίλης Σκουλάς

Δισκογραφική εταιρεία: ΕΜΙΑΛ Α.Ε. (στούντιο της Columbia / Απρίλιος-Ιούνιος 1980)
Παραγωγή: Γιώργος Πετσίλας
Ηχολήπτης: Γιώργος Κωνσταντόπουλος
Βοηθός: Γιώργος Τζάννες
Ζωγραφική σύνθεση: Γιώργος Σταθόπουλος
Σχεδίαση εξωφύλλου: Δημήτρης Αρβανίτης

Ιτιά (τσάμικος)

Ερμηνεία: Ηλίας Κλωναρίδης

Ιτιά ιτιά λουλουδιασμένη
αχ πώς μοσχοβολάς, καημένη

Ιτιά ιτιά μέσα στο ρέμα
αχ πως σ’ αγαπώ δεν είναι ψέμα

Ιτιά μου, σε παρακαλώ
γείρε να κόψω τον ανθό

Σαράντα παλικάρια (Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες)

Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

… Το τραγούδι που μένει, όχι τα τραγούδια. Ο Ήχος και όχι οι ήχοι. Η απλή φωνή μ’ ένα όργανο, όχι όργανα και φωνές. Χορός κι αντάμωμα. Ο ήχος που έγινε κορμί μας. Το τραγούδι που είναι ζωή, πριν και μετά τη ζωή μας. Η αιωνιότητα της σταγόνας που κοιλαίνει την πέτρα, το άτμητο φως, η μουσική παράδοση. Ο πρώτος δίσκος των ανωνύμων συμπληρώνεται από τους εκλεκτούς του δεύτερου δίσκου. Προσθέτουν στην απλότητα την χάρη, στην κοινότητα την κοινωνία, στο παλαιό την αναγέννησή του. Άκουσα αυτά τα τραγούδια μαζί σας.

Γιάννης Μαρκόπουλος / σημείωμα στο εξώφυλλο του δίσκου Γιάννης Μαρκόπουλος: ρίζες (1980)

Δύο δίσκοι σε ένα έργο: δημοτικά τραγούδια στον πρώτο δίσκο και λαϊκά στον δεύτερο, επιλεγμένα από τον Γιάννη Μαρκόπουλο που τα ενορχήστρωσε και μας τα παρουσίασε το καλοκαίρι του 1980. Ο Μαρκόπουλος διάλεξε 26 από τα πιο αγαπημένα μας τραγούδια όλων των εποχών, έμεινε πιστός στο αρχικό τους πνεύμα, επέμεινε στη ερμηνευτική λιτότητα μουσικών και τραγουδιστών και μας έδωσε ακόμη ένα εξαιρετικό έργο.

Όπως διαβάζουμε στο σημείωμα του συνθέτη, το έργο διέπεται από συγκεκριμένο σκεπτικό και είναι ενιαίο παρά τη φαινομενική του ανομοιογένεια. Το ακολουθώ πιστά και παρουσιάζω όλα τα τραγούδια και όχι μόνο τα 12 λαϊκά γιατί έτσι πρέπει. Γιατί τα τραγούδια αυτά είναι οι ρίζες μας και αλίμονό μας αν τις κόψουμε ή αν ξεκόψουμε απ’ αυτές.

Παίζουν οι μουσικοί (με τη σειρά και τον τρόπο που τους αναφέρει ο συνθέτης στο οπισθόφυλλο του δίσκου):

Σαντούρι: Αριστείδης Μόσχος
Κλαρίνο: Φίλιππος Τσεμπερούλης – Πέτρος Καλύβας
Φλογέρες: Στέφανος Στεφανόπουλος
Βιολί: Παντελής Δεσποτίδης
Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος
Μπουζούκι – Λαούτο: Χρήστος Νικολόπουλος
Μπουζούκι – Τζουράς: Μάκης Μαυρόπουλος
Μπουζούκι: Γιώργος Σπύρου
Πιάνο 1: Χάρης Καλέας
Πιάνο 2: Θανάσης Νικόπουλος
Ακορντεόν: Φαίδων Λιονουδάκης
Κιθάρα: Νίκος Σαμπαζιώτης
Κιθάρα 12χορδη: Στέλιος Καρύδας – Κώστας Γεωργίου
Ηλεκτρικό μπάσο: Νύσος Πανταζής, Νίκος Πολίτης
Λύρα Κρητικιά: Βασίλης Σκουλάς
Κρουστά: Σπύρος Λιβιεράτος, Γιάννης Ρενιέρης, Γιώργος Τρανταλίδης

Ερμηνεύουν οι: Λάκης Χαλκιάς, Βασιλική Λαβίνα, Ηλίας Κλωναρίδης, Χρήστος Καρακώστας, Γιούλη Τσίρου & Βασίλης Σκουλάς

Δισκογραφική εταιρεία: ΕΜΙΑΛ Α.Ε. (στούντιο της Columbia / Απρίλιος-Ιούνιος 1980)
Παραγωγή: Γιώργος Πετσίλας
Ηχολήπτης: Γιώργος Κωνσταντόπουλος
Βοηθός: Γιώργος Τζάννες
Ζωγραφική σύνθεση: Γιώργος Σταθόπουλος
Σχεδίαση εξωφύλλου: Δημήτρης Αρβανίτης

Σαράντα παλικάρια (συρτός)

Ερμηνεία: Λάκης Χαλκιάς (συνοδεία: Χρήστος Καρακώστας, Ηλίας Κλωναρίδης, Βασιλική Λαβίνα, Βασίλης Σκουλάς, Γιούλη Τσίρου)

Σαράντα παλικάρια
από τη Λιβαδειά
πάνε για να πατήσουνε
την Τριπολιτσά

Στο δρόμο που πηγαίνανε
γέροντ’ απαντούν
– Ώρα καλή σου, γέρο
– Καλώς τα τα παιδιά

– Καλώς τα παλικάρια
πού πάτε, ωρέ παιδιά
– Πάμε για να πατήσουμε
την Τριπολιτσά