Σταύρος Ζαφειρίου, Το πλαίσιο

Το πλαίσιο

Υπάρχουν τα εξής προαπαιτούμενα:

α) Το κράτημα της μνήμης
–έστω και σαν υπόθεση εργασίας–
απ’ τη συρόμενη χειρολαβή του χρόνου – αν υπάρχει.
(Αυτός είναι ένας τρόπος μετατόπισης του αφόρητου,
φτάνει μην κάνουν μεταστάσεις τα νεοπλάσματα
ή μη σας ξενυχιάσουνε
μες στον συνωστισμό του λεωφορείου.)

β) Οι θεατρίνοι∙
με τη μανία των παιδιών να εξαρμόζουν
κάθε παιχνίδι που τους φέρνουν στη γιορτή τους.
(Θα ήταν αστεία, φυσικά, ακόμη κι η υπόθεση
ότι μπορούν να ξανασυναρμολογήσουν τα κομμάτια του.)

Στη θέση γ) η ενοχή:
Τέλεια σκιά που δεν σας παρατάει
ούτε στου ήλιου καν την κατακόρυφο.

[Αν και το θέμα έχει ερευνηθεί (της ενοχής, όχι της σκιάς) απ’ όλες τις πλευρές, άδικος κόπος∙ σαν να χρεώνεις στο μηδέν κάθε αναπόδεικτο των μαθηματικών θεωρημάτων.]

δ) Η χάρτινη φιγούρα με την καμπούρα του έρωτα.
(Πρόσωπο που φωτίζεται πίσω από τον μπερντέ
και το κινούν με τα ξυλάκια του οι συμπαίχτες.)

ε) Οι τυμβωρύχοι,
σκάβοντας νύχτα τις ψυχές για λίγο αίμα,
αἷμα γὰρ αὐτὰς εἶναι,
οὗ ἐξελθόντος ἤ τραπέντος ἀπόλλυσθαι
ὅλον τὸν ἄνθρωπον,

ενώ τους κάνουν χάζι οι βρικόλακες,
στοιχηματίζοντας μονά-ζυγά σε χρώμα.

Αποσιωπάται η μοίρα, μάλλον εσκεμμένα∙
έτσι κι αλλιώς δεν είναι
παρά η περιττή αναπαράσταση του αλόγιστου.

Κι έπειτα ακολουθούν δίχως σειρά:
Οι υλακές των σκύλων, οι σημαίες,
η αδικαίωτη εποχή των προταγμάτων,
οι υποχθόνιες διαλέξεις των νεκρών∙

και σαν παλιά, παλιά εμμονή
που ψάχνει νά ’βρει ράγες μες στους στίχους:
ο μακρινός χαιρετισμός του τρένου των Ετρούσκων.
(Ακούγεται το σφύριγμα
κι οι σιδηροτροχιές του που αλλάζουν θέσεις.)

[Αυτό το τρένο, άσχετο εκ πρώτης όψεως με τον προορισμό σας, ακόμη εκτελεί το δρομολόγιο Φλωρεντία-Σιένα, διασχίζοντας τα εκπληκτικά τοπία του χρόνου και της χώρας των Ετρούσκων. Δεν φτάνει ποτέ του στη Ρώμη, διαψεύδοντας όσους διατείνονται πως όλοι οι δρόμοι οδηγούν εκεί. Επιπροσθέτως, αυτό είναι το τρένο που χρησιμοποιούσε ως μοντέλο του ο επιφανής ζωγράφος Γεώργιος Δε Κίρικο, και όχι, καθώς λέγεται, το γραφικό τρενάκι του Πηλίου.]

Κατά τη γνώμη μου:
Χρεία κι ενός μηνύματος που να ενθαρρύνει την παραδοχή
του ασύμβατου ανάμεσα στο υπάρχω-δεν υπάρχω.
(Προσώρας όμως έχουν αντιρρήσεις οι αυτόχειρες.)

Καλύτερα ίσως∙
καλύτερα για τη θετή σας φύση,
για την ελπίδα που αφορμίζει την επίγνωση.

[Προσέξτε, ωστόσο, να μην κάνετε συσχετισμούς αυτού που ελπίζετε με το αναπόφευκτο σαν φτάσετε στο χείλος της αβύσσου∙ γιατί απ’ το παράθυρο κοιτάζει η πλάνη έξω, κρατώντας μ’ επιμέλεια στο καρνέ της σημειώσεις.]

Το γεγονός πως έτσι αποφεύγετε
το ατύχημα των παρερμηνειών
έχει ασφαλώς κι αυτό τη σημασία του.
Θα σας γλιτώσει απ’ τον διωγμό
κι από τις επιπλέον πράξεις πίστης.
(Βλέπε, όπου «πίστη»: μάταιο που μοχθεί
και απαστέρωση του ουρανού των άλλων.)

Γι’ αυτά που μένουν χάσκει ο λάκκος των θεσμών
με ξέσκεπα τα μολυσμένα σπλάχνα.
(Μόλις κοπάζει η βροχή
αχνίζει απ’ τον κρατήρα του το πένθος
και ξαναστήνονται οι πάγκοι των πλανόδιων
με τα άκρα όσων σώθηκαν ακρωτηριασμένοι.)

Κι ενώ κανείς δεν έμαθε όσα έγιναν
ούτε όσα αποφασίστηκε να γίνουν
(από νωχέλεια μάλλον
κι όχι επειδή παρέλυσε ο νους του απ’ τη βουή),

ιδού, αυτοπροσώπως οι αρχάγγελοι
όλο ρομφαίες και φτερά σε μια δημιουργία
που έχει κοστίσει, και κοστίζει ακριβά,
η διακόσμησή της.

Ιδού ο παράδεισος,
επικερδής επένδυση στη μαστοριά του φόβου
– κουβέρτα που τυλίγεται γύρω από τη ζωή,
για να κρατάει στα ζεστά τις νέες φύτρες.

Στο μεταξύ,
μια νέα γλώσσα αναπρογραμματίζει τους χρησμούς,
τα ειπωμένα και αυτά που θα ειπωθούν
απ’ το μεγάλο στόμα των τεράτων.
Μια νέα γλώσσα κρεμασμένη στον ιστό,
που δεν διακρίνει τα στοιχειά απ’ τα στοιχεία.

Motti στην αρχή του βιβλίου:
Το πρόβλημα με τον Άιχμαν ήταν ότι υπήρχαν πολλοί σαν κι αυτόν, και οι περισσότεροί τους δεν ήταν διεστραμμένοι ούτε σαδιστές, αλλά ήταν, και εξακολουθούν να είναι, φοβερά και τρομερά φυσιολογικοί. Από την άποψη των νομικών θεσμών μας και των ηθικών εξομολογήσεων, το γεγονός ότι είναι φυσιολογικοί είναι ακόμη πιο τρομακτικό από όλες τις θηριωδίες, γιατί υποδείκνυε ότι αυτός ο εγκληματίας νέου τύπου διαπράττει τα εγκλήματά του σε συνθήκες στις οποίες αδυνατεί να ξέρει και να νιώθει πως κάνει κάτι κακό.
Hannah Arendt, Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ
Μια έκθεση για την κοινοτοπία του κακού(1)

Γιατί άραγε ο Βαν Γκογκ επιδόθηκε σε τέτοιες κοινοτοπίες της τρέλας; Γιατί ζωγράφισε το πρόσωπό του με κομμένο το δεξί του αυτί και δεν ζωγράφισε το αυτί του το ίδιο;(2)

Αυτά που ανακαλύπτουμε στη φιλοσοφία είναι όλα κοινοτοπίες. Η φιλοσοφία δεν μας διδάσκει καινούρια γεγονότα, μόνο η επιστήμη το κάνει αυτό. Αλλά η σωστή σύνοψη αυτών των κοινοτοπιών είναι εξαιρετικά δύσκολη και έχει τεράστια σημασία. Στην πραγματικότητα, η φιλοσοφία είναι μια σύνοψη κοινοτοπιών.
Ludwig Wittgenstein

1. Εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2009 (μτφρ. Βασίλης Τομανάς)
2. Αδέσποτη σημείωση που πλέον δεν θυμάμαι την προέλευσή της. Αν δεν είναι εξ ολοκλήρου σκέψη κάποιου άλλου, πιθανότατα απηχεί τη σκέψη κάποιου άλλου.

Από το ποιητικό βιβλίο Αυτοάνοσο (ένα μελόδραμα) (2017) του Σταύρου Ζαφειρίου

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Σταύρος Ζαφειρίου

Advertisement

Σταύρος Ζαφειρίου, Το θέμα

Το θέμα

(Φώτα πρόβας Η σκηνή άδεια εντελώς. Αυτοί είναι δύο. Ακροβολισμένοι στις δύο γωνίες, διαγώνια. Μάλλον συνηθισμένοι. Ρούχα καθημερινά. Προς το παρόν δεν έχει σημασία ποιος είναι ποιος. Τη στιγμή που πρέπει, ο ένας ξεκινά με βιαστικά βήματα από την κάτω δεξιά γωνία με κατεύθυνση την πάνω αριστερή. Ο άλλος ξεκινά ταυτόχρονα, με την ίδια βιασύνη, από την πάνω αριστερή γωνία με κατεύθυνση την κάτω δεξιά. Συναντιούνται στο κέντρο, σταματούν και κοιτάζονται. Ανταλλάσσουν γρήγορες κουβέντες και συνεχίζουν, ο καθένας τη διαγώνια διαδρομή του. Ξανασυναντιούνται, πάλι στο κέντρο, στην επιστροφή τους, σταματούν και κοιτάζονται. Ανταλλάσσουν γρήγορες κουβέντες και συνεχίζουν, ο καθένας τη διαγώνια διαδρομή του. Αυτό επαναλαμβάνεται διαρκώς, μέχρι να συμφωνήσουν.)

ΣΚΗΝΗ Α’
— Φτάνει! Σταμάτα! Φτάνει επιτέλους! Μια λέξη ακόμη επί του θέματος και…
— Επί του θέματος, επί του θέματος, επί του θέματος… Γιατί; Τι έχει το θέμα; Μια χαρά θέμα είναι.
— Σταμάτα σου είπα.
— Ωραία, κύριε, σταματώ. Πάντως να ξέρεις. Το θέμα είναι κα-τα-πλη-κτι-κό.

ΣΚΗΝΗ Β’
— Επανερχόμενοι επί του θέματός μας…
— (Τον διακόπτει) Επιμένεις πως πρέπει να επανέλθουμε στο θέμα. Και μάλιστα «επί του θέματός μας».
— Ασφαλώς και επιμένω. Και θα επιμένω μέχρι να σε πείσω.
— Να με πείσεις για τι;
— Μα, για το θέμα μας. Αυτό δεν είναι το θέμα μας;
— Λοιπόν, επειδή δεν πρόκειται να με αφήσεις σε ησυχία. Σου λέω ότι με έπεισες. Ας επανέλθουμε.

ΣΚΗΝΗ Γ’
— Μια κι επανήλθαμε σκέφτηκα, επί του θέματός μας φυσικά, να μην το αναπτύξουμε μονάχα από τ’ αριστερά προς τα δεξιά. Αυτή η μονότονη πορεία του ματιού, αριστερά-δεξιά, αριστερά-δεξιά, αράδα την αράδα, παράγραφος, αριστερά-δεξιά, πάλι αράδα την αράδα, πάλι παράγραφος…
— (Τον διακόπτει) Θέλεις να πεις πως θα το αναπτύξουμε γραπτώς;
— Ε πώς αλλιώς; Υπάρχει άλλος τρόπος;
— Σωστά! Πάντα νομίζουμε πως η γραφή είναι ο μόνος τρόπος.

ΣΚΗΝΗ Δ’
— Έλεγα λοιπόν… Μόνο αυτό το αριστερά-δεξιά…
— (Τον διακόπτει) Ανοησίες! Ακόμη και ανάποδα να πεις να το κρεμάσεις…
— (Τον διακόπτει) Τι! Εννοείς με το κεφάλι κάτω;
— Τρόπος του λέγειν βρε αδερφέ. Τρόπος του λέγειν. Αριστερά-δεξιά, επάνω-κάτω… Ακόμη κι ο εγκέφαλος είναι ανάποδα. Η αριστερή μεριά του βλέπει δεξιά και η δεξιά του κοιτάζει αριστερά.
— Μπορεί. Μα όταν ξαπλώνεις με τα χέρια πίσω απ’ το κεφάλι δεν το νιώθεις.
— Μπορεί. Μα όταν στηρίζεις το κεφάλι σου στα χέρια σου το νιώθεις. Η αριστερή μεριά του είναι πιο βαριά. Όμως το ζήτημα δεν είναι η κατεύθυνση. Το από πού και προς τα πού. Το ζήτημα είναι η κατάσταση του δρόμου.

ΣΚΗΝΗ Ε’
— Ξέρεις, καθυστερήσαμε αρκετά. Τι αρκετά; Πολύ! Πόσο μπορεί να περιμένει ένα θέμα;
— (Δεν απαντάει)
— (Πιο δυνατά) Λέω, καθυστερήσαμε πολύ.
— Ε, και λοιπόν; Πάντα καθυστερούμε. Μη σε ανησυχεί αυτό. Θα φτάσουμε.
— Πού; Αν δεν υπάρχει αρχή πού είναι το τέλος;
— Ποιο τέλος; Το ανάμεσα είναι αυτό που έχει σημασία. Κι ό,τι χωράει μέσα στο ανάμεσα.
— Ουφ! Άρχισες πάλι τ’ ακαταλαβίστικα. Πάντως, σ’ το λέω: Όλα τα θέματα έχουν προθεσμίες.

ΣΚΗΝΗ ΣΤ’
— Σκέφτηκες;
— Τι να σκεφτώ;
— Μα, επί του θέματός μας. Γι’ αυτό δεν συζητάμε τόσην ώρα; Σου είπα. Τα περιθώρια δεν είναι απεριόριστα.
— Κι εγώ σου είπα: Ποτέ δεν είναι αργά.
— Αυτό το λες εσύ.
— Πράγματι! Επειδή ποτέ δεν είναι αργά.

ΣΚΗΝΗ Ζ’
— Πώς μ’ εκνευρίζεις! Που αδιαφορείς, λες και δεν έχει νόημα ο χρόνος.
— Ποιος χρόνος; Ποτέ δεν είχε νόημα ο χρόνος. Για κανέναν. Ούτε και για τον ίδιο, αν υπάρχει. (Κοιτάζει μηχανικά και φευγαλέα το ρολόι του.)
— Για στάσου! Τότε, γιατί κοιτάζεις το ρολόι σου;
— Το ρολόι μου κοιτάζω, όχι τον χρόνο.

ΣΚΗΝΗ Η’
— Κοίτα, βαρέθηκα με αυτά τα πήγαινε-έλα. Τα παρατάω. Στο κάτω-κάτω όλα τα θέματα έχουνε συμβεί.
— Λόγια! Ξεχνάς μονάχα πως εδώ έχουμε να κάνουμε με το δικό μας θέμα.
— Που είναι ποιο;
— (Δεν απαντάει)
— Βλέπεις; Ούτε αυτό δεν έχουμε σκεφτεί.
— (Σκέφτεται…) Πράγματι! Τώρα που το λες… Συνέχεια μιλάμε επί του θέματος, μα για το θέμα το ίδιο…

ΣΚΗΝΗ Θ’
— Σκέφτηκες τίποτε;
— Για ποιο απ’ όλα; Ζαλίστηκα, το ξέρεις; Ο χρόνος, η γραφή, το ίσιο, το ανάποδα… Για ποιο απ’ όλα;
— Μα, για το θέμα μας. Ποιο είναι το θέμα μας; Αυτό δεν είναι το ζητούμενο;
— Ναι, το ζητούμενο! Πάντα μας δυσκολεύει το ζητούμενο. Για να ρωτάς, μάλλον κι εσύ δεν το ’χεις βρει ακόμη.
— (Σκέφτεται…) Ίσως γιατί ένα θέμα είναι οι λέξεις του που έρχονται.
— Έρχονται; Από πού;
— Αχ, να χαρείς! Μην πιάσουμε ξανά τις κατευθύνσεις. Έρχονται απλώς κι εσύ μονάχα τις διαλέγεις.
— Έτσι; Απλώς απλώνοντας το χέρι σου;

ΣΚΗΝΗ Ι’
— Να σου πω!
— Τι είναι πάλι;
— Να, εκείνο με τις λέξεις…
— Τι με τις λέξεις; Έρχονται πολλές;
— Όχι, δεν έρχεται καμιά. Κι αν έρθει, φεύγει τόσο γρήγορα όσο ήρθε. Εσύ πώς πας;
— Μμ! Έτσι κι έτσι. Όμως δεν απελπίζομαι. Θα έρθουν. Μπορεί ν’ αργούν, αλλά θα έρθουν και θα μείνουν. Πάντοτε έρχονται.

ΣΚΗΝΗ ΙΑ’
— Τι γίνεται;
— Τίποτε ακόμη. Φοβάμαι μήπως μείνουμε στα κρύα του λουτρού. Καταλαβαίνεις… Ένα θέμα δίχως λέξεις…
— Αυτό σημαίνει πως τελικά είχες δίκιο.
— Εγώ; Επί ποιου θέματος;
— Μα επί του θέματός μας φυσικά. Πράγματι. Είναι κα-τα-πλη-κτι-κό!

Motti στην αρχή του βιβλίου:
Το πρόβλημα με τον Άιχμαν ήταν ότι υπήρχαν πολλοί σαν κι αυτόν, και οι περισσότεροί τους δεν ήταν διεστραμμένοι ούτε σαδιστές, αλλά ήταν, και εξακολουθούν να είναι, φοβερά και τρομερά φυσιολογικοί. Από την άποψη των νομικών θεσμών μας και των ηθικών εξομολογήσεων, το γεγονός ότι είναι φυσιολογικοί είναι ακόμη πιο τρομακτικό από όλες τις θηριωδίες, γιατί υποδείκνυε ότι αυτός ο εγκληματίας νέου τύπου διαπράττει τα εγκλήματά του σε συνθήκες στις οποίες αδυνατεί να ξέρει και να νιώθει πως κάνει κάτι κακό.
Hannah Arendt, Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ
Μια έκθεση για την κοινοτοπία του κακού(1)

Γιατί άραγε ο Βαν Γκογκ επιδόθηκε σε τέτοιες κοινοτοπίες της τρέλας; Γιατί ζωγράφισε το πρόσωπό του με κομμένο το δεξί του αυτί και δεν ζωγράφισε το αυτί του το ίδιο;(2)

Αυτά που ανακαλύπτουμε στη φιλοσοφία είναι όλα κοινοτοπίες. Η φιλοσοφία δεν μας διδάσκει καινούρια γεγονότα, μόνο η επιστήμη το κάνει αυτό. Αλλά η σωστή σύνοψη αυτών των κοινοτοπιών είναι εξαιρετικά δύσκολη και έχει τεράστια σημασία. Στην πραγματικότητα, η φιλοσοφία είναι μια σύνοψη κοινοτοπιών.
Ludwig Wittgenstein

1. Εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2009 (μτφρ. Βασίλης Τομανάς)
2. Αδέσποτη σημείωση που πλέον δεν θυμάμαι την προέλευσή της. Αν δεν είναι εξ ολοκλήρου σκέψη κάποιου άλλου, πιθανότατα απηχεί τη σκέψη κάποιου άλλου.

Από το ποιητικό βιβλίο Αυτοάνοσο (ένα μελόδραμα) (2017) του Σταύρου Ζαφειρίου

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Σταύρος Ζαφειρίου

Σταύρος Ζαφειρίου, Στο τέλος

Στο τέλος

Είναι η θάλασσα – θυμάσαι;
Phlebas the Phoenician, a fortnight dead,
forgot the cry of gulls κτλ.

Εκείνη η θάλασσα κι εκείνη η αντηλιά!
Θυμάσαι;
Τόσα πλωτά όπου στριμώχνονται οι κομπάρσοι,
για να υποδυθούν τους ναυαγούς
στο επικό πλατό ενός blockbuster
που έχει κάνει απόσβεση
πριν καν γεμίσουν με νεκρούς τα multiplex
και οι συνδρομητικές της αφασίας.

Λάδι το δάκρυ πάνω στο νερό∙
λάδι σαν δάκρυ.
Κι αν κάτι αναδυθεί στην επιφάνεια
–αίμα ή θρήνος λειασμένος απ’ το αλάτι
ή τα οστά του επιλήσμονα Φληβά–
θα το ξεβράσει στην ακτή ο σάλος των σειρήνων.

— Άραγε, ζει ο βασιλιάς;

Μην απαντήσεις∙ θα σου κλέψουν τη μιλιά
κι άντε μετά να χτίσεις με νοήματα
απ’ την αρχή τον κόσμο.

Αυτόν τον κόσμο, στο ίδιο το σημείο
–στο κέντρο αυτού του σύμπαντος–
που τον κοιτάς απ’ όλες τις πλευρές
κι απ’ όλες τις πλευρές του είναι ίδιος:
Τα ίδια κεφάλια στον κουβά της λαιμητόμου,
οι ίδιες λύσεις σε ίδιες εποχές.

Αυτόν τον κόσμο, τον ομογάστριό σου,
τον όμοιό σου.

Motti στην αρχή του βιβλίου:
Το πρόβλημα με τον Άιχμαν ήταν ότι υπήρχαν πολλοί σαν κι αυτόν, και οι περισσότεροί τους δεν ήταν διεστραμμένοι ούτε σαδιστές, αλλά ήταν, και εξακολουθούν να είναι, φοβερά και τρομερά φυσιολογικοί. Από την άποψη των νομικών θεσμών μας και των ηθικών εξομολογήσεων, το γεγονός ότι είναι φυσιολογικοί είναι ακόμη πιο τρομακτικό από όλες τις θηριωδίες, γιατί υποδείκνυε ότι αυτός ο εγκληματίας νέου τύπου διαπράττει τα εγκλήματά του σε συνθήκες στις οποίες αδυνατεί να ξέρει και να νιώθει πως κάνει κάτι κακό.
Hannah Arendt, Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ
Μια έκθεση για την κοινοτοπία του κακού(1)

Γιατί άραγε ο Βαν Γκογκ επιδόθηκε σε τέτοιες κοινοτοπίες της τρέλας; Γιατί ζωγράφισε το πρόσωπό του με κομμένο το δεξί του αυτί και δεν ζωγράφισε το αυτί του το ίδιο;(2)

Αυτά που ανακαλύπτουμε στη φιλοσοφία είναι όλα κοινοτοπίες. Η φιλοσοφία δεν μας διδάσκει καινούρια γεγονότα, μόνο η επιστήμη το κάνει αυτό. Αλλά η σωστή σύνοψη αυτών των κοινοτοπιών είναι εξαιρετικά δύσκολη και έχει τεράστια σημασία. Στην πραγματικότητα, η φιλοσοφία είναι μια σύνοψη κοινοτοπιών.
Ludwig Wittgenstein

1. Εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2009 (μτφρ. Βασίλης Τομανάς)
2. Αδέσποτη σημείωση που πλέον δεν θυμάμαι την προέλευσή της. Αν δεν είναι εξ ολοκλήρου σκέψη κάποιου άλλου, πιθανότατα απηχεί τη σκέψη κάποιου άλλου.

Από το ποιητικό βιβλίο Αυτοάνοσο (ένα μελόδραμα) (2017) του Σταύρου Ζαφειρίου

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Σταύρος Ζαφειρίου

Σταύρος Ζαφειρίου: Επί της ουσίας (22)

Επί της ουσίας (22)

Τρόπο το λες εσύ, για να ξεφύγεις
από αυτά που υπάρχουν και τ’ αρνήθηκες.
Τ’ αγρίμια όμως δεν χρειάζονται την ύπαρξη,
για να προσποιηθούν την ύπαρξή τους∙
ούτε τη γλώσσα καν∙ μόνο τον ήχο
του ρίγους σου
που ακούγεται σαν τρίξιμο πριν σπάσεις.

— Ακόμη μια κοινότοπη διατύπωση, θα πεις.

Ωστόσο, το κοινότοπο
είναι κι αυτό ένας τρόπος να επιπλέεις.
Αν και υποπτεύομαι
ότι δεν είσαι δα και τόσο ευφυής,
ώστε να συμμετέχεις μέχρι τέλους σε μιαν ήττα,
ούτε και τόσο ευέλικτος,
για να κινείσαι ανάμεσα στις ατραπούς της πίστης.

Διαλέγοντας απ’ τη ζωή
αυτά που δεν χρειάζονται αποδείξεις,
ίσως μπορέσεις ν’ ανταλλάξεις το «τετέλεσται»
με το «διψώ» για λίγη ακόμη αγωνία,
μα δεν μπορείς να φυλαχτείς απ’ τη στιγμή
που θα ξανασκιστεί το καταπέτασμα.

Κι ούτε να σου περάσει από τον νου
πως θ’ αποφύγεις έτσι την εκδίκηση
της ξαστεριάς που αντίστρεψες,
θέλοντας να κρυφτείς από το φως.

Κατάντικρυ στα μάτια σου – τι βλέπεις;
Τίποτε!
Μόνο σαν τυφλός σέρνεις το δάχτυλο
πάνω στο ανάγλυφο αίνιγμα της σφίγγας:
«Τι το ον;» Και το υπόλοιπο,
εκείνο με τα πόδια.
«Άνθρωπον λέγεις!», απαντάς με σιγουριά,
μα ο ευφημισμός σου είναι λάθος.

[Βουβή σκηνή που κόπηκε απ’ την προσαρμογή, για την οικονομία της παράστασης: σκυφτή στο εργόχειρό της η χωλαίνουσα πασχίζει να κεντήσει νυφικό με τα κουρέλια του Χορού, που μπλέχτηκε στις αγκαθιές των μύθων. Νύφη γι’ ακόμη μια φορά, ενώ δίνει και παίρνει η ειμαρμένη.]

— Και ο γαμπρός;

— Α, ο γαμπρός! Μα, ο πρωταγωνιστής του μελοδράματος
με αυτό το αίσιο τέλος.

Τις νύχτες όμως, σβήνοντας το φως…
— Και γιατί όχι, θα μου πεις.
Και γιατί όχι!

Motti στην αρχή του βιβλίου:
Το πρόβλημα με τον Άιχμαν ήταν ότι υπήρχαν πολλοί σαν κι αυτόν, και οι περισσότεροί τους δεν ήταν διεστραμμένοι ούτε σαδιστές, αλλά ήταν, και εξακολουθούν να είναι, φοβερά και τρομερά φυσιολογικοί. Από την άποψη των νομικών θεσμών μας και των ηθικών εξομολογήσεων, το γεγονός ότι είναι φυσιολογικοί είναι ακόμη πιο τρομακτικό από όλες τις θηριωδίες, γιατί υποδείκνυε ότι αυτός ο εγκληματίας νέου τύπου διαπράττει τα εγκλήματά του σε συνθήκες στις οποίες αδυνατεί να ξέρει και να νιώθει πως κάνει κάτι κακό.
Hannah Arendt, Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ
Μια έκθεση για την κοινοτοπία του κακού(1)

Γιατί άραγε ο Βαν Γκογκ επιδόθηκε σε τέτοιες κοινοτοπίες της τρέλας; Γιατί ζωγράφισε το πρόσωπό του με κομμένο το δεξί του αυτί και δεν ζωγράφισε το αυτί του το ίδιο;(2)

Αυτά που ανακαλύπτουμε στη φιλοσοφία είναι όλα κοινοτοπίες. Η φιλοσοφία δεν μας διδάσκει καινούρια γεγονότα, μόνο η επιστήμη το κάνει αυτό. Αλλά η σωστή σύνοψη αυτών των κοινοτοπιών είναι εξαιρετικά δύσκολη και έχει τεράστια σημασία. Στην πραγματικότητα, η φιλοσοφία είναι μια σύνοψη κοινοτοπιών.
Ludwig Wittgenstein

1. Εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2009 (μτφρ. Βασίλης Τομανάς)
2. Αδέσποτη σημείωση που πλέον δεν θυμάμαι την προέλευσή της. Αν δεν είναι εξ ολοκλήρου σκέψη κάποιου άλλου, πιθανότατα απηχεί τη σκέψη κάποιου άλλου.

Από το ποιητικό βιβλίο Αυτοάνοσο (ένα μελόδραμα) (2017) του Σταύρου Ζαφειρίου

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Σταύρος Ζαφειρίου

Σταύρος Ζαφειρίου: Επί της ουσίας (21)

Επί της ουσίας (21)

Μην αμφιβάλλεις!
Και προπάντων μην ελπίζεις
ότι ο Μαγικός Αυλός θ’ αδειάσει από τα τρωκτικά
το βεστιάριό σου.

Η αμοιβή του αυλητή, ξέρεις καλά
–ή δεν το ξέρεις κι ευκαιρία να το μάθεις;–
δεν είναι τα αργύρια που μάζευες
για την εξαγορά των ενεχύρων
μα η καινούρια φορεσιά του βασιλιά
που κάνεις ότι τη φοράς,
πιστεύοντας πως έτσι είσαι ντυμένος.
(Και όμως, είσαι.)

Ξέρεις καλά
– και ας υπάρχουν επιγνώσεις κι επιγνώσεις:
Κάθε προσύμφωνο με την παραγωγή
έχει τη ρήτρα της αναίρεσής του.
Αν ξεστρατίσεις και χαθείς
στο στοιχειωμένο δάσος,
καμιά νεράιδα δεν προβλέπεται στους όρους του.

Μα φυσικά και δεν σε ειρωνεύομαι!
Είναι ο κανόνας που δεν δέχεται εξαιρέσεις:
Είτε τον δράκο εμπιστευτείς είτε τη μάγισσα,
στο τέλος του παραμυθιού
θα ζήσουνε αυτοί καλά, χωρίς εσένα.

[Είπε η Κοκκινοσκουφίτσα: «Λύκε, πόσο μοιάζεις της γιαγιάς μου! Με τα γερμένα μάτια σου, τα τριχωτά αυτιά σου, με το φαφούτικο και ρουφηγμένο στόμα σου∙ πόσο της μοιάζεις!» Κι ο λύκος έσκυψε να καθρεφτιστεί στο ποταμάκι. Και είπε: «Πόσο της μοιάζω, αλήθεια! Πόσο γέρασα! Πώς άφησα ο ανόητος αφάγωτο τον χρόνο! Καιρός να επιστρέψω στην αγέλη μου. Καιρός να σας αφήσω δίχως λύκο.»]

Motti στην αρχή του βιβλίου:
Το πρόβλημα με τον Άιχμαν ήταν ότι υπήρχαν πολλοί σαν κι αυτόν, και οι περισσότεροί τους δεν ήταν διεστραμμένοι ούτε σαδιστές, αλλά ήταν, και εξακολουθούν να είναι, φοβερά και τρομερά φυσιολογικοί. Από την άποψη των νομικών θεσμών μας και των ηθικών εξομολογήσεων, το γεγονός ότι είναι φυσιολογικοί είναι ακόμη πιο τρομακτικό από όλες τις θηριωδίες, γιατί υποδείκνυε ότι αυτός ο εγκληματίας νέου τύπου διαπράττει τα εγκλήματά του σε συνθήκες στις οποίες αδυνατεί να ξέρει και να νιώθει πως κάνει κάτι κακό.
Hannah Arendt, Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ
Μια έκθεση για την κοινοτοπία του κακού(1)

Γιατί άραγε ο Βαν Γκογκ επιδόθηκε σε τέτοιες κοινοτοπίες της τρέλας; Γιατί ζωγράφισε το πρόσωπό του με κομμένο το δεξί του αυτί και δεν ζωγράφισε το αυτί του το ίδιο;(2)

Αυτά που ανακαλύπτουμε στη φιλοσοφία είναι όλα κοινοτοπίες. Η φιλοσοφία δεν μας διδάσκει καινούρια γεγονότα, μόνο η επιστήμη το κάνει αυτό. Αλλά η σωστή σύνοψη αυτών των κοινοτοπιών είναι εξαιρετικά δύσκολη και έχει τεράστια σημασία. Στην πραγματικότητα, η φιλοσοφία είναι μια σύνοψη κοινοτοπιών.
Ludwig Wittgenstein

1. Εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2009 (μτφρ. Βασίλης Τομανάς)
2. Αδέσποτη σημείωση που πλέον δεν θυμάμαι την προέλευσή της. Αν δεν είναι εξ ολοκλήρου σκέψη κάποιου άλλου, πιθανότατα απηχεί τη σκέψη κάποιου άλλου.

Από το ποιητικό βιβλίο Αυτοάνοσο (ένα μελόδραμα) (2017) του Σταύρου Ζαφειρίου

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Σταύρος Ζαφειρίου

Σταύρος Ζαφειρίου: Επί της ουσίας (20)

Επί της ουσίας (20)

Έφιδρε νου!
Πάντα θα είσαι ο φόβος σου,
που σε οδηγεί πιστεύοντας πως είσαι ο οδηγός του.

Η μόνη προσδοκία που διεκδίκησες
είναι η τέχνη τού να υφαίνεις τον ιστό,
όπου η αράχνη των καιρών
απομυζεί την τάξη της ζωής,
για να τραφεί η τάξη του θανάτου.

Σκέψου:
Ποια λάμψη έφτασε ως την κόρη του ματιού,
μέχρι τα κύτταρα του αμφιβληστροειδή,
χωρίς να παραμορφωθεί
η εικόνα του ανδρείκελου
που έφερε στα μέτρα της η κλίνη του Προκρούστη;

Σκέψου:
Ποια είναι τα ψίχουλα του πάθους που αξιώθηκε,
του ανομολόγητου
που γέρνει από πάνω σου σαν γέρικο κρανίο;

— Ρομαντισμοί, θα πεις, εμπράγματης στιγμής.

Μα κατά βάθος η γκροτέσκα σου επανάσταση
ενάντια στον ψυχαναγκασμό
να πολεμάς τον εαυτό
που αμύνεται πίσω απ’ τον εαυτό σου.

Όμως,
ακόμη κι αν ξεμπλέξεις από τούτα τα πεδία των μαχών,
κανείς δεν σου είπε πως επιστροφή
σημαίνει απλώς να ξεβαφτείς στο καμαρίνι σου.

Κανείς δεν σου είπε ότι το ντεμακιγιάζ θα σε απαλλάξει
απ’ τον τραγέλαφο ενός ρόλου που δεν διάλεξες
μα ούτε αρνήθηκες στη διανομή του έργου.

Τα ηλεκτροφόρα σύρματα
που καρβουνιάζουν την ψυχή μόλις τ’ αγγίξει,
μην αμφιβάλλεις ότι έχουνε στηθεί
για να κρατήσουν μακριά τη φάρσα της σκηνής
από την τραγωδία της πλατείας.

Motti στην αρχή του βιβλίου:
Το πρόβλημα με τον Άιχμαν ήταν ότι υπήρχαν πολλοί σαν κι αυτόν, και οι περισσότεροί τους δεν ήταν διεστραμμένοι ούτε σαδιστές, αλλά ήταν, και εξακολουθούν να είναι, φοβερά και τρομερά φυσιολογικοί. Από την άποψη των νομικών θεσμών μας και των ηθικών εξομολογήσεων, το γεγονός ότι είναι φυσιολογικοί είναι ακόμη πιο τρομακτικό από όλες τις θηριωδίες, γιατί υποδείκνυε ότι αυτός ο εγκληματίας νέου τύπου διαπράττει τα εγκλήματά του σε συνθήκες στις οποίες αδυνατεί να ξέρει και να νιώθει πως κάνει κάτι κακό.
Hannah Arendt, Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ
Μια έκθεση για την κοινοτοπία του κακού(1)

Γιατί άραγε ο Βαν Γκογκ επιδόθηκε σε τέτοιες κοινοτοπίες της τρέλας; Γιατί ζωγράφισε το πρόσωπό του με κομμένο το δεξί του αυτί και δεν ζωγράφισε το αυτί του το ίδιο;(2)

Αυτά που ανακαλύπτουμε στη φιλοσοφία είναι όλα κοινοτοπίες. Η φιλοσοφία δεν μας διδάσκει καινούρια γεγονότα, μόνο η επιστήμη το κάνει αυτό. Αλλά η σωστή σύνοψη αυτών των κοινοτοπιών είναι εξαιρετικά δύσκολη και έχει τεράστια σημασία. Στην πραγματικότητα, η φιλοσοφία είναι μια σύνοψη κοινοτοπιών.
Ludwig Wittgenstein

1. Εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2009 (μτφρ. Βασίλης Τομανάς)
2. Αδέσποτη σημείωση που πλέον δεν θυμάμαι την προέλευσή της. Αν δεν είναι εξ ολοκλήρου σκέψη κάποιου άλλου, πιθανότατα απηχεί τη σκέψη κάποιου άλλου.

Από το ποιητικό βιβλίο Αυτοάνοσο (ένα μελόδραμα) (2017) του Σταύρου Ζαφειρίου

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Σταύρος Ζαφειρίου

Σταύρος Ζαφειρίου: Επί της ουσίας (19)

Επί της ουσίας (19)

Α, η αλήθεια! Α, η εξαπάτηση!
Ζώα τσιμπούρικα κι οι δυο,
που ψάχνουν μες στον ίδιο κάδο την τροφή τους∙
δείχνοντας δόντια δίχως να τολμούν
την παραβίαση της μοιρασμένης τάξης.

Α, η αλήθεια – αν τη δούμε σαν αλήθεια:
Παλιό διακόνημα που έχει προσφερθεί ως θείο δώρο,
για να γυαλίζει το χρυσάφι της σιωπής,
την αποσιώπηση
μιας εναλλακτικής αθανασίας
που βάζει τέλος στις συνήθεις παρενέργειες
των γενοσήμων της αιωνιότητας.

Α, η εξαπάτηση!
Σαν ενδοφλέβιο νηπενθές,
που σου ξεπλένει από τη βλέννα τις αιτίες!
Κατάχρηση ιδεοληψιών κι επένδυσή τους
στη μαύρη αγορά των ψευδαισθήσεων!

Μα όταν πληθαίνουν
–α, η αλήθεια! α, η εξαπάτηση!–
ο ίδιος μπόγιας τις μαγκώνει από το σβέρκο.

Και μη θαρρείς τη βία του
σαν πράξη εκκαθάρισης του αστικού τοπίου∙
ό,τι συμβαίνει είναι πάνω στο παιχνίδι:
θέση κι αντίθεση∙

δαγκώσεις δεν δαγκώσεις,
ό,τι καρπώνεσαι απ’ το σκουπιδαριό
θά ’ρθει η μαιευτική να σου το αρπάξει.

Motti στην αρχή του βιβλίου:
Το πρόβλημα με τον Άιχμαν ήταν ότι υπήρχαν πολλοί σαν κι αυτόν, και οι περισσότεροί τους δεν ήταν διεστραμμένοι ούτε σαδιστές, αλλά ήταν, και εξακολουθούν να είναι, φοβερά και τρομερά φυσιολογικοί. Από την άποψη των νομικών θεσμών μας και των ηθικών εξομολογήσεων, το γεγονός ότι είναι φυσιολογικοί είναι ακόμη πιο τρομακτικό από όλες τις θηριωδίες, γιατί υποδείκνυε ότι αυτός ο εγκληματίας νέου τύπου διαπράττει τα εγκλήματά του σε συνθήκες στις οποίες αδυνατεί να ξέρει και να νιώθει πως κάνει κάτι κακό.
Hannah Arendt, Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ
Μια έκθεση για την κοινοτοπία του κακού(1)

Γιατί άραγε ο Βαν Γκογκ επιδόθηκε σε τέτοιες κοινοτοπίες της τρέλας; Γιατί ζωγράφισε το πρόσωπό του με κομμένο το δεξί του αυτί και δεν ζωγράφισε το αυτί του το ίδιο;(2)

Αυτά που ανακαλύπτουμε στη φιλοσοφία είναι όλα κοινοτοπίες. Η φιλοσοφία δεν μας διδάσκει καινούρια γεγονότα, μόνο η επιστήμη το κάνει αυτό. Αλλά η σωστή σύνοψη αυτών των κοινοτοπιών είναι εξαιρετικά δύσκολη και έχει τεράστια σημασία. Στην πραγματικότητα, η φιλοσοφία είναι μια σύνοψη κοινοτοπιών.
Ludwig Wittgenstein

1. Εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2009 (μτφρ. Βασίλης Τομανάς)
2. Αδέσποτη σημείωση που πλέον δεν θυμάμαι την προέλευσή της. Αν δεν είναι εξ ολοκλήρου σκέψη κάποιου άλλου, πιθανότατα απηχεί τη σκέψη κάποιου άλλου.

Από το ποιητικό βιβλίο Αυτοάνοσο (ένα μελόδραμα) (2017) του Σταύρου Ζαφειρίου

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Σταύρος Ζαφειρίου

Σταύρος Ζαφειρίου: Επί της ουσίας (18)

Επί της ουσίας (18)

[Και για να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους: Όταν το αίμα δεν αρκεί, για να ποτίσει η γέεννα τα ηλιοτρόπιά της –κι ό,τι φυτεύεται στον τόπο του πυρός, για λόγους βιβλικής αρχής πρέπει ν’ ανθίζει–, είναι η τρέλα που βουτάει στην παλέτα τον σουγιά της και κόβει σύρριζα το αυτί του αιμοδότη απ’ τα πορτρέτα του εξπρεσιονισμού – κι ας λεν ιμπρεσιονισμού, κάνουνε λάθος.]

— Θέση εν κενώ, θα πεις, η θέση των πραγμάτων.
Το ερώτημα είναι:
Για ποιον λόγο ο αυτουργός
δεν απεικόνισε το ίδιο του το αυτί,
αλλά την απουσία του από το πρόσωπό του;
Γιατί ζωγράφισε την έκφραση
σαν αίνιγμα επάνω στον καμβά,
με την πραγματικότητα
να ’χει τρυπώσει στις ρωγμές
της διάβρωσής της;

— Ούτε το ξέσπασμα του κίτρινου, θα πεις,
μπορεί να βγάλει από τα έγκατα του ύψους του
τον ήλιο.
(Τέτοια υπόγεια σήραγγα τα ουράνια!
Με τους μεταλλωρύχους
να ψάχνουν φλέβες σωρειτών
μες στα πετρώματα της κυριολεξίας.)

Ολόκληρη ύπαρξη, λοιπόν, και εξαπατημένη
υπό την ιδιοτέλεια που κρύβεται
στα υπερούσια σχήματα του λόγου.

Τι νόημα έχει να γνωρίζεις το πώς ζεις
χωρίς να ξέρεις ότι ζεις,
χωρίς να ξέρεις πως το μη πραγματικό
είναι η απάντηση και όχι η απορία;
Τι νόημα έχει να είσαι ο κλέφτης της φωτιάς
χωρίς να είναι η φωτιά το τίμημά σου;

Μα και αν αρέσκεσαι στο να σ’ εξαπατούν,
τουλάχιστον ας εξαπατηθείς απ’ την αλήθεια.

Motti στην αρχή του βιβλίου:
Το πρόβλημα με τον Άιχμαν ήταν ότι υπήρχαν πολλοί σαν κι αυτόν, και οι περισσότεροί τους δεν ήταν διεστραμμένοι ούτε σαδιστές, αλλά ήταν, και εξακολουθούν να είναι, φοβερά και τρομερά φυσιολογικοί. Από την άποψη των νομικών θεσμών μας και των ηθικών εξομολογήσεων, το γεγονός ότι είναι φυσιολογικοί είναι ακόμη πιο τρομακτικό από όλες τις θηριωδίες, γιατί υποδείκνυε ότι αυτός ο εγκληματίας νέου τύπου διαπράττει τα εγκλήματά του σε συνθήκες στις οποίες αδυνατεί να ξέρει και να νιώθει πως κάνει κάτι κακό.
Hannah Arendt, Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ
Μια έκθεση για την κοινοτοπία του κακού(1)

Γιατί άραγε ο Βαν Γκογκ επιδόθηκε σε τέτοιες κοινοτοπίες της τρέλας; Γιατί ζωγράφισε το πρόσωπό του με κομμένο το δεξί του αυτί και δεν ζωγράφισε το αυτί του το ίδιο;(2)

Αυτά που ανακαλύπτουμε στη φιλοσοφία είναι όλα κοινοτοπίες. Η φιλοσοφία δεν μας διδάσκει καινούρια γεγονότα, μόνο η επιστήμη το κάνει αυτό. Αλλά η σωστή σύνοψη αυτών των κοινοτοπιών είναι εξαιρετικά δύσκολη και έχει τεράστια σημασία. Στην πραγματικότητα, η φιλοσοφία είναι μια σύνοψη κοινοτοπιών.
Ludwig Wittgenstein

1. Εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2009 (μτφρ. Βασίλης Τομανάς)
2. Αδέσποτη σημείωση που πλέον δεν θυμάμαι την προέλευσή της. Αν δεν είναι εξ ολοκλήρου σκέψη κάποιου άλλου, πιθανότατα απηχεί τη σκέψη κάποιου άλλου.

Από το ποιητικό βιβλίο Αυτοάνοσο (ένα μελόδραμα) (2017) του Σταύρου Ζαφειρίου

Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα (ανθολογία) / Σταύρος Ζαφειρίου