Ό,τι πολύ αγάπησα: ποίηση & μουσική
Μ’ αρέσουν τα ποιήματα που ζουν στο δρόμο, έξω απ’ τα βιβλία: αυτά που τουρτουρίζουν στις γωνιές κι όλο καπνίζουν σαν φουγάρα…Αρχείο για Τσαουσάκης Πρόδρομος
Πρόδρομος Τσαουσάκης & Βασίλης Τσιτσάνης, Το πικραμένο αγόρι
Με τη Βούλα Σαββίδη σε ενορχήστρωση του Μάνου Χατζιδάκι (δίσκος: Τα πέριξ (1974))
Ζεϊμπέκικο
Μουσική: Πρόδρομος Τσαουσάκης & Βασίλης Τσιτσάνης
Στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 11 Αυγούστου 1948 [COLUMBIA D.G. 6732]
Πρώτη εκτέλεση: Πρόδρομος Τσαουσάκης & Βασίλης Τσιτσάνης
Με τούτη ‘δω την παγωνιά κι αυτό το ξεροβόρι,
τι έχει και στέκει στη γωνιά – στη γωνιά
το πικραμένο αγόρι;
Με σηκωμένο το γιακά, στην τσέπη του το χέρι,
τι τον κρατά στην παγωνιά – παγωνιά,
ένας Θεός το ξέρει.
Είναι ο μεγάλος του καημός μαγνήτης που τραβάει,
γι’ αυτό στο σπίτι της μπροστά – στο χιονιά,
το κρύο θα τον φάει.
Οι δύο τελευταίοι στίχοι κάθε στροφής τραγουδιούνται δύο φορές (σχ. 1, 2, 3 – 2, 3).
[Πηγή για τους στίχους: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 138, με τις ανάλογες διορθώσεις μετά την ακρόαση του τραγουδιού από την ηχογράφηση της συναυλίας προς τιμήν του Πρόδρομου Τσαουσάκη με την Παρέα του Τσιτσάνη στο θέατρο «Ολυμπιάδα» της Θεσσαλονίκης, τον Δεκέμβρη του 2002]
Πρόκειται για μια σύνθεση που επισήμως υπογράφει ο Πρόδρομος Τσαουσάκης – συνηθιζόταν το φαινόμενο αυτό τον καιρό εκείνο. Ερωτικό και λυπημένο τραγούδι, αλλά πολύ ρυθμικό και σχετικά αργό – χαρακτηριστική μεταπολεμική δημιουργία του Βασίλη Τσιτσάνη.
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Βίρα την άγκυρα
Πρώτη εκτέλεση
Βίρα την άγκυρα (Απ’ της στεριάς τα βάσανα)
Ζεϊμπέκικο
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 15 Δεκεμβρίου 1949 [H.M.V. A.0.2921]
Πρώτη εκτέλεση: Πρόδρομος Τσαουσάκης, Μαρίκα Νίνου & Βασίλης Τσιτσάνης
Απ’ της στεριάς τα βάσανα
τα μάτια μου θα πάρω
και σε καράβι φορτηγό, φορτηγό,
ναυτάκι θα μπαρκάρω.
Βίρα την άγκυρα, παιδιά,
γιατί έχω πό-,
γιατί έχω πόνο στην καρδιά.
Σ’ ατέλειωτους ωκεανούς
θ’ αρχίσω το σεργιάνι
και ας μη βρεθεί στην πλώρη μου, πλώρη μου,
παρηγοριάς λιμάνι.
Στον καπετάνιο το σοφό
θα πω τον πό-,
θα πω τον πόνο τον κρυφό.
Το δάκρυ μου πλημμύρισε
του καραβιού τ’ αμπάρια
και την καρδιά μου στη στεριά, στη στεριά,
τραβούν τα παλαμάρια.
Μην κάνεις κράτει, φορτηγό,
έξω ποτέ,
έξω ποτέ μου δε θα βγω.
Στην άλλη πλευρά του δίσκου βρίσκεται το τραγούδι «Τρελή που θέλεις να με στεφανώσεις».
[Πηγή για τους στίχους: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 177, με τις ανάλογες διορθώσεις μετά από ακρόαση του τραγουδιού από την ηχογράφηση της συναυλίας προς τιμήν του Πρόδρομου Τσαουσάκη με την Παρέα του Τσιτσάνη στο θέατρο «Ολυμπιάδα» της Θεσσαλονίκης, τον Δεκέμβρη του 2002]
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Τα διαλεχτά παιδιά
Πρώτη εκτέλεση
Τα διαλεχτά παιδιά (Είμαστε αλάνια)
Χασαποσέρβικο
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 1951 [Columbia, D.G. 6913]
Πρώτη εκτέλεση: Μαρίκα Νίνου, Πρόδρομος Τσαουσάκης και Σπύρος Ευσταθίου
Είμαστε αλάνια,
διαλεχτά παιδιά μέσα στην πιάτσα
και δεν την τρομάζουν
οι φουρτούνες τη δική μας ράτσα.
Τι τα θες, τι τα θες,
πάντα έτσι είν’ η ζωή,
θα γελάς ή θα κλαις,
βράδυ και πρωί!
Κάθε μας μεράκι
γίνεται τραγούδι και το λέμε
και, μες στα στραπάτσα,
μάθαμε ποτέ μας να μην κλαίμε!
Τι τα θες, τι τα θες,
πάντα έτσι είν’ η ζωή,
θα γελάς ή θα κλαις,
βράδυ και πρωί!
Κι αν στη κοινωνία
μας χτυπούν αλύπητα οι μπόρες,
μέσα στο τραγούδι,
φεύγουνε χαρούμενες οι ώρες!
Τι τα θες, τι τα θες,
πάντα έτσι είν’ η ζωή,
θα γελάς ή θα κλαις,
βράδυ και πρωί!
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Στρώσε μου να κοιμηθώ
Πρώτη εκτέλεση
Στρώσε μου να κοιμηθώ
Ζεϊμπέκικο
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 14 Οκτωβρίου 1950 [H.M.V. A.0.2964]
Πρώτη εκτέλεση: Πρόδρομος Τσαουσάκης & Ρένα Ντάλια
Πήρα τη στράτα κι έρχομαι
μες στη βροχή και βρέχομαι.
Στα σκαλοπάτια σου εγώ σφυρίζω,
άσε με μέσα για να ‘ρθώ
και στρώσε μου να κοιμηθώ.
Να με στεγνώσεις με φιλιά
μες στη ζεστή σου αγκαλιά
και μη μ’ αφήσεις πια να ξαναφύγω,
κοντά σου πάρε με να ζω
και στρώσε μου να κοιμηθώ.
Κανένα μάτι μη μας δει,
πέτα σαν πρώτα το κλειδί
κι έχεις το λόγο μου, γλυκιά μ’ αγάπη,
στιγμή δε θα σ’ απαρνηθώ.
Και στρώσε μου να κοιμηθώ!
Οι τρεις τελευταίοι στίχοι των δύο πρώτων στροφών τραγουδιούνται δύο φορές (σχ. 1, 2, 3, 4, 5 – 3, 4, 5).
Στην άλλη πλευρά του δίσκου βρίσκεται το τραγούδι «Όμορφη Θεσσαλονίκη».
[Πηγή για τους στίχους: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 184]
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης & Νίκος Μάθεσης, Σε διώξαν απ’ την Κοκκινιά
Πρώτη εκτέλεση
Σε διώξαν απ’ την Κοκκινιά
Ζεϊμπέκικο
Μουσική: Βασίλης Τσιτσάνης
Στίχοι: Νίκος Μάθεσης (Τρελάκιας)
Πρώτη φωνογράφηση: 16 Ιουνίου 1950 [H.M.V. A.O. 2939]
Πρώτη εκτέλεση: Πρόδρομος Τσαουσάκης & Ρένα Στάμου
Σε διώξαν απ’ την Κοκκινιά,
για το ‘χες παρακάνει,
και στο Χατζηκυριάκειο, άμυαλη,
άρχισες το σιργιάνι.
Στη Δραπετσώνα τα ‘φαγες
του Παύλου και του Γκίκα
και στα Ταμπούρια του Μηνά, του φουκαρά,
που του ‘μεινε η γλύκα!
Εδώ να κάτσεις φρόνιμα,
τ’ ακούς, ξεμυαλισμένη;
Γιατί αν ήρθες για μαλλί, άμυαλη,
θα φύγεις κουρεμένη.
Ο δεύτερος στίχος κάθε στροφής τραγουδιέται δυο φορές (σχ. 1, 2, 2).
[Πηγή: ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, Επιμέλεια: Θεόφιλος Αναστασίου, έκδοση του περιοδικού λαϊκό τραγούδι]
Αξίζει να αναφέρουμε τα εξής για τον στιχουργό Νίκο Μάθεση και το συγκεκριμένο τραγούδι:
Το δαχτυλίδι του Μάθεση
Σύμφωνα με τις αφηγήσεις των παιδιών του το αγόρασε το 1950 με τα χρήματα που πήρε από τα ποσοστά του ως στιχουργός από το τραγούδι «Σε διώξαν απ’ την Κοκκινιά» σε μουσική Βασίλη Τσιτσάνη. Το δαχτυλίδι είναι ολόχρυσο και το σχέδιο είναι δικό του. Παρουσιάζει ένα κλειστό βιβλίο που πάνω του έχει χαραγμένο το μονόγραμμά του (ΝΜ). Βέβαια το δαχτυλίδι αυτό, όπως μου είπαν τα παιδιά του, είναι «δαχτυλίδι δολοφόνος». Οι γωνίες του βιβλίου χρησίμευαν για να «κατεβάζει πρόσωπα» στους ξυλοδαρμούς και στους καυγάδες του!
[Πηγή: http://www.rebetiko.gr/parusiaseis/mathesis/anekdotes.asp]
Αν και λατρεύω τον τρόπο που τραγουδά ο Πρόδρομος Τσαουσάκης, νομίζω ότι πρέπει ν’ ακούσουμε και μια ωραιότατη μεταγενέστερη ηχογράφηση του τραγουδιού με τον Στέλιο Καζαντζίδη:
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Όμορφη Θεσσαλονίκη
Πρώτη εκτέλεση
Όμορφη Θεσσαλονίκη
Χασάπικο
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 14 Οκτωβρίου 1950 [H.M.V. A.O. 2964]
Πρώτη εκτέλεση: Πρόδρομος Τσαουσάκης, Ρένα Ντάλια & Αθ. Γιαννόπουλος
Είσαι το καμάρι της καρδιάς μου,
Θεσσαλονίκη όμορφη γλυκιά,
κι αν ζω στην ξελογιάστρα την Αθήνα,
για σένα τραγουδώ κάθε βραδιά.
Ω, ω, ω, ω, όμορφη Θεσσαλονίκη,
ω, ω, ω, ω, τα μαγικά σου βράδια νοσταλγώ!
Μέσα στα στενά σου τα σοκάκια
έζησα τις πιο γλυκές στιγμές,
καντάδες χίλιες νύχτες έχω κάνει
για όλες τις μποέμικες καρδιές.
Ω, ω, ω, ω, όμορφη Θεσσαλονίκη,
ω, ω, ω, ω, τα μαγικά σου βράδια νοσταλγώ!
Πάντα με κρατάς στην αγκαλιά σου,
πάντα σε θυμάμαι και πονώ,
κι αν είμαι τώρα λίγο μακριά σου
με τον καιρό κοντά σου θα βρεθώ.
Ω, ω, ω, ω, όμορφη Θεσσαλονίκη,
ω, ω, ω, ω, τα μαγικά σου βράδια νοσταλγώ!
Στην άλλη πλευρά του δίσκου βρίσκεται το τραγούδι «Και στρώσε μου να κοιμηθώ».
[Πηγή για τους στίχους: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 185]
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Μη μου ξαναφύγεις πια
Πρώτη εκτέλεση
Μη μου ξαναφύγεις πια
Ζεϊμπέκικο
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 1950 [COLUMBIA D.G. 6886]
Πρώτη εκτέλεση: Ρένα Ντάλια & Πρόδρομος Τσαουσάκης
Το ‘ξερα μια μέρα πως θα ‘ρθείς
και τις τρέλες σου θα βαρεθείς.
Μη μου ξαναφύγεις πια, μάγκα μου,
μείνε μες στην αγκαλιά μου!
Ήταν άδικος ο χωρισμός
και ανυπολόγιστα σκληρός.
Μη μου ξαναφύγεις πια, μάγκα μου,
μείνε μες στην αγκαλιά μου!
Βρέθηκα στη στράτα της ζωής
δίχως μάνα, δίχως συγγενείς.
Μη μου ξαναφύγεις πια, μάγκα μου,
μείνε μες στην αγκαλιά μου!
Οι δύο τελευταίοι στίχοι της πρώτης και της δεύτερης στροφής τραγουδιούνται δύο φορές (σχ. 1, 2, 3, 4 – 3, 4).
Στην άλλη πλευρά του δίσκου βρίσκεται το τραγούδι «Κι αν πάθεις και καμιά ζημιά».
[Πηγή για τους στίχους: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 170]
Ακολουθεί μια ακόμη εκτέλεση του τραγουδιού με τη Σωτηρία Μπέλλου και το συνθέτη από τηλεοπτική εκπομπή του Γιώργου Παπαστεφάνου:
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Για τα μάτια π’ αγαπώ
Πρώτη εκτέλεση
Για τα μάτια π’ αγαπώ
(γνωστό και ως Εγώ πληρώνω τα μάτια π’ αγαπώ ή Ξημερώνει και βραδιάζει)
Χασαποσέρβικο (γράφτηκε επί κατοχής στο «ουζερί Τσιτσάνη» (Χατζηδουλής, σ. 122))
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτες φωνογραφήσεις:
α) Οκτώβρης του 1949 [COLUMBIA D.G. 6786]
Ερμηνεία: Μαρίκα Νίνου, Πρόδρομος Τσαουσάκης & Βασίλης Τσιτσάνης
β) 1949 [ODEON G.A. 7509]
Ερμηνεία: Στέλλα Χασκίλ, Βασίλης Τσιτσάνης & Μάρκος Βαμβακάρης
Ξημερώνει και βραδιάζει
πάντα στον ίδιο το σκοπό,
φέρτε μου να πιω το ακριβότερο πιοτό, εγώ πληρώνω
τα μάτια π’ αγαπώ.
Κι όταν βλέπεις ταβερνιάρη
να σπάω, να παραμιλώ,
μη με κατακρίνεις, μη με παίρνεις για τρελό, εγώ πληρώνω
τα μάτια π’ αγαπώ.
Η καρδιά μου συννεφιάζει
τρέχουν τα δάκρυα βροχή,
σίγουρα θα πάμε, μια και φτάσαμε ως εκεί, εσύ στο χώμα
κι εγώ στη φυλακή.
Σημειώσεις του Ντίνου Χριστιανόπουλου στο βιβλίο του Τα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη που γράφτηκαν στη Θεσσαλονίκη επί Γερμανικής Κατοχής (Εκδόσεις Μπιλιέτο, Παιανία), σελ. 91-92:
Ο στίχος «εσύ στο χώμα κι εγώ μες στο Γεντί» έγινε από τη λογοκρισία «εσύ στο χώμα κι εγώ στη φυλακή» (Χατζηδουλής, σ. 122).
Από τα πιο αριστουργηματικά τραγούδια του Τσιτσάνη.
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Πρόδρομος Τσαουσάκης & Βασίλης Τσιτσάνης, Το πικραμένο αγόρι
Με τη Βούλα Σαββίδη σε ενορχήστρωση του Μάνου Χατζιδάκι (δίσκος: Τα πέριξ (1974))
Ζεϊμπέκικο
Μουσική: Πρόδρομος Τσαουσάκης & Βασίλης Τσιτσάνης
Στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 11 Αυγούστου 1948 [COLUMBIA D.G. 6732]
Πρώτη εκτέλεση: Πρόδρομος Τσαουσάκης & Βασίλης Τσιτσάνης
Με τούτη ‘δω την παγωνιά κι αυτό το ξεροβόρι,
τι έχει και στέκει στη γωνιά – στη γωνιά
το πικραμένο αγόρι;
Με σηκωμένο το γιακά, στην τσέπη του το χέρι,
τι τον κρατά στην παγωνιά – παγωνιά,
ένας Θεός το ξέρει.
Είναι ο μεγάλος του καημός μαγνήτης που τραβάει,
γι’ αυτό στο σπίτι της μπροστά – στο χιονιά,
το κρύο θα τον φάει.
Οι δύο τελευταίοι στίχοι κάθε στροφής τραγουδιούνται δύο φορές (σχ. 1, 2, 3 – 2, 3).
[Πηγή για τους στίχους: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 138, με τις ανάλογες διορθώσεις μετά την ακρόαση του τραγουδιού από την ηχογράφηση της συναυλίας προς τιμήν του Πρόδρομου Τσαουσάκη με την Παρέα του Τσιτσάνη στο θέατρο «Ολυμπιάδα» της Θεσσαλονίκης, τον Δεκέμβρη του 2002]
Πρόκειται για μια σύνθεση που επισήμως υπογράφει ο Πρόδρομος Τσαουσάκης – συνηθιζόταν το φαινόμενο αυτό τον καιρό εκείνο. Ερωτικό και λυπημένο τραγούδι, αλλά πολύ ρυθμικό και σχετικά αργό – χαρακτηριστική μεταπολεμική δημιουργία του Βασίλη Τσιτσάνη.
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βίκυ Παπαπροδρόμου
greek-translation
Ελένη Μπέη
