Ό,τι πολύ αγάπησα: ποίηση & μουσική
Μ’ αρέσουν τα ποιήματα που ζουν στο δρόμο, έξω απ’ τα βιβλία: αυτά που τουρτουρίζουν στις γωνιές κι όλο καπνίζουν σαν φουγάρα…Αρχείο για Περπινιάδης Στελλάκης
Βασίλης Τσιτσάνης, Σε φίνο ακρογιάλι
Πρώτη εκτέλεση
Σε φίνο ακρογιάλι (Παραγουάη)
Χασάπικο του 1932 (;)
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 4 Ιουλίου 1939 [COLUMBIA D.G. 6479]
Πρώτη εκτέλεση: Στράτος Παγιουμτζής & Στελλάκης Περπινιάδης
Μπουζούκι: Βασίλης Τσιτσάνης, μπαγλαμάς: Στέλιος Χρυσίνης, κιθάρα: Κώστας Καρίπης
Το καλοκαίρι τώρα,
σε κάποια φίνα χώρα,
θα πάμε να γυρίσουμε μαζί.
Μακριά σε ξένα μέρη
κι ο κόσμος μη σε μέλλει,
ποτές να μη σου καίγεται καρφί.
Μες στην Παραγουάη,
σε φίνο ακρογιάλι,
θα στήσουμε τσαντίρι ζηλευτό.
Θα πίνουμε σαμπάνια,
πριν πάμε για τα μπάνια,
με μπουζουκάκι έξυπνο, τρελό.
Ένα πανέμορφο προπολεμικό τραγούδι του Τσιτσάνη που σπάνια ακούγεται στις μέρες μας, σε «τρελό» ρυθμό γρήγορου χασάπικου, με ένα ξέφρενο μουσικό φινάλε και, κυρίως, με στίχους που, όπως θα διαβάσετε παρακάτω, έχουν τη δική τους ξεχωριστή και απολαυστική ιστορία:
… Απουσιάζει από το σχολείο, μένει πίσω στα μαθήματα, όμως έστω και δύσκολα καταφέρνει να περάσει την τάξη. Την επόμενη σχολική χρονιά όμως, 1930-1931, τα πράγματα είναι πιο δύσκολα για κείνον. Οι απαιτήσεις του σχολείου είναι περισσότερες. Δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα, με δουλειά, μαθήματα και μπουζούκι. Μένει μετεξεταστέος στα μαθήματα: Γεωγραφία, Μαθηματικά και Νέα Ελληνικά. Αποτέλεσμα, μια δεύτερη απομόνωση. Το σχολικό σύστημα της εποχής, που θεωρεί άξιο περιφρόνησης το μαθητή που δεν περνά την τάξη, πλήγωσε την ευαίσθητη ψυχή του μικρού δημιουργού.
Αυτή η αποτυχία ήταν ένα δυνατό σοκ. Όχι άλλη αποτυχία, ποτέ πια στο περιθώριο. Με την ευφυΐα που διαθέτει, διαβάζει τόσο όσο χρειάζεται και το Σεπτέμβριο περνά τα μαθήματα, προφορικά και γραπτά, και προάγεται στην επόμενη τάξη, στην Πέμπτη. Και πάλι όμως αφιερώνει περισσότερο χρόνο στο μπουζούκι και στη δημιουργία τραγουδιών. Η απόρριψη στο μάθημα της Γεωγραφίας είχε και συνέχεια. Έγραψε το τραγούδι «Σε φίνο ακρογιάλι» με δυσάρεστες γι’ αυτόν συνέπειες.
Είχα γράψει το τραγούδι «Σε φίνο ακρογιάλι». Δεν ξέρω πώς, έτσι μου βγήκε, μου φάνηκε ωραίο, εξωτική χώρα άλλωστε η Παραγουάη, αλλά και για να πειράξω λίγο τον καθηγητή της Γεωγραφίας, που ήταν περίεργος και στρυφνός και με είχε κόψει στο μάθημά του, κάνω την Παραγουάη παραθαλάσσια χώρα και γράφω: «Μες στην Παραγουάη, σε φίνο ακρογιάλι».
Το τραγούδι αυτό το τραγουδούσαμε με την τάξη μου στην εκδρομή. Ο καθηγητής μου το άκουσε και πειράχτηκε πολύ, με κάλεσε στο γραφείο και μου λέει: «Ώστε, κύριε Τσιτσάνη, η Παραγουάη έχει φίνο ακρογιάλι; Έλα λοιπόν το Σεπτέμβριο να μας το δείξεις πού είναι». Πέρασα ένα καλοκαίρι κάτω από τη μουριά με το μπουζούκι και τη Γεωγραφία.
Λόγια, τραγούδια, αναμνήσεις και νέες μαρτυρίες για τον Βασίλη Τσιτσάνη. Γεγονότα που σημάδεψαν τη λαμπρή πορεία του στο ελληνικό τραγούδι, ανέκδοτες οικογενειακές φωτογραφίες και άγνωστες στιγμές από τα παιδικά χρόνια του λαϊκού βάρδου, στα Τρίκαλα, περιλαμβάνονται στις 220 σελίδες ενός καινούργιου βιβλίου που κυκλοφορεί σε λίγες μέρες από τις εκδόσεις «Καστανιώτη». Τίτλος της έκδοσης: «Βασίλης Τσιτσάνης Η παιδική ηλικία ενός ξεχωριστού δημιουργού». Συγγραφέας, ο γλύπτης Σώτος Αλεξίου, από την Καλαμπάκα, προσωπικός φίλος του Τσιτσάνη, την περίοδο 1969-1984.
[...]
Από το άρθρο με τίτλο Με το μπουζούκι και τη Γεωγραφία κάτω από τη μουριά… του Πάνου Γεραμάνη στην εφημερίδα «Τα Νέα»
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Αχάριστη
Δεύτερη εκτέλεση
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Ο γάμος του Τσιτσάνη
Πρώτη εκτέλεση
Ο γάμος τού Τσιτσάνη (Βρήκα τη γυναίκα που γουστάρω)
Χασαποσέρβικο (ίσως τραγούδι του 1938 στη Θεσσαλονίκη ή και παλαιότερο από τα τραγούδια των Τρικάλων)
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: Δεκέμβριος του 1938 [COLUMBIA D.G. 6449]
Πρώτη εκτέλεση: Στράτος Παγιουμτζής, Στελλάκης Περπινιάδης & Βασίλης Τσιτσάνης
Βρήκα τη γυναίκα που γουστάρω,
είναι η πιο όμορφη και τη θαυμάζω.
Άλλη πια δε θέλω ν’ αγαπήσω,
ήσυχος μ’ αυτήν εγώ θα ζήσω.
Βρήκα πιο όμορφη και μαυρομάτα,
κι όχι πονηρή γαλανομάτα.
Μου τα κάνει όλα στο εντάξει,
τσάρκες πάμε τα βράδια με τ’ αμάξι.
Βρήκα κάποια φίνα και ωραία
που ‘χει πέντε σπίτια στην Περαία,
άλλα πέντε στο Μπαξέ Τσιφλίκι
κι άλλα τόσα στη Θεσσαλονίκη.
Ένα ακόμα πανέμορφο προπολεμικό τραγούδι του Βασίλη Τσιτσάνη, από την περίοδο της Θεσσαλονίκης (1938-1946). Σας έδωσα τους στίχους του πρωτότυπου όπως ακριβώς το τραγουδούσε ο ίδιος ο Τσιτσάνης όταν ήταν στη Θεσσαλονίκη και όπως το λέει πάντα η Παρέα του Τσιτσάνη, αν και η πρώτη γραμμοφώνηση του 1938 από την Columbia (αυτή που ακούτε) κυκλοφόρησε με διαφορετικούς στίχους στο τελευταίο κουπλέ, δηλαδή:
Βρήκα κάποια φίνα και ωραία
που ‘χει πέντε σπίτια στον Περαία,
άλλα πέντε στο Μεταξουργείο
κι άλλα τόσα πάνω στο Θησείο.
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Δε με στεφανώνεσαι
Δεύτερη εκτέλεση
Δε με στεφανώνεσαι
Χασαποσέρβικο (γράφτηκε επί κατοχής [Τσιτσάνης, Χατζηδουλής, σ. 20])
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: Αύγουστος 1946 [H.M.V. A.0.2704]
Πρώτη εκτέλεση: Ιωάννα Γεωργακοπούλου & Στελλάκης Περπινιάδης
Τι σε μέλλει εσένα κι αν γυρνώ,
το κορμί μ’ ακόμα κι αν πουλώ;
Πέντε χρόνια συ με τυραννάς,
δε με στεφανώνεις, με γελάς.
Μια γυναίκα πες πως πέρασε,
χάδια και φιλιά σε κέρασε.
Κάποια μέρα θα με θυμηθείς,
όταν στη ζωή θα κουραστείς.
Κάποιος άλλος θα με παντρευτεί,
η καρδούλα σου θα ματωθεί.
Τότε πλέον μόνος θα γυρνάς,
στο μεθύσι εμένα θα ζητάς.
Οι δύο τελευταίοι στίχοι κάθε στροφής τραγουδιούνται δύο φορές (σχ. 1, 2, 3, 4 – 3, 4).
Στην άλλη πλευρά του δίσκου βρίσκεται το τραγούδι «Ο σεργιάνης (Μάγκας βγήκε για σιργιάνι)» του Καλδάρα.
[Πηγή: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 106]
Σημειώσεις του Ντίνου Χριστιανόπουλου στο βιβλίο του Τα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη που γράφτηκαν στη Θεσσαλονίκη επί Γερμανικής Κατοχής (Εκδόσεις Μπιλιέτο, Παιανία), σελ. 54:
Από τα ωραιότερα τραγούδια του Τσιτσάνη, δεν προσέχτηκε όσο έπρεπε.
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Αραπίνες
Δεύτερη εκτέλεση
Αραπίνες (Νύχτες μαγικές)
Ανατολίτικο ή οριεντάλ ή τσιφτετέλι του 1942 (Πετρόπουλος, σ. 172)
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση:
α) 1946 [ODEON G.A. 7351]
Εκτέλεση: Φώτης Πολυμέρης & Βασίλης Τσιτσάνης
β) Δεκέμβριος 1946 [H.M.V. A.0.2722]
Εκτέλεση: Ιωάννα Γεωργακοπούλου & Στελλάκης Περπινιάδης, μπουζούκι: Κώστας Καπλάνης
Νύχτες μαγικές, ονειρεμένες,
αγάπες λάγνες, ξεχασμένες,
στην ξενιτιά!
Τρέχει ο νους μου προς τα περασμένα,
τα βράδια μου τ’ αγαπημένα,
στην Αραπιά!
Σας μιλάω με καημό, με σπαραγμό,
για τόσες τρέλες που νοσταλγώ!
Αραπίνες λάγνες ερωτιάρες,
με ουίσκι, με γλυκές κιθάρες,
γλέντι και πιοτό!
Αραπίνες, μάτια φλογισμένα
και κορμιά φιδίσια καμωμένα
σαν εξωτικά!
Σύνθεση της κατοχής.
Ολόκληρη η δεύτερη στροφή τραγουδιέται δύο φορές.
[Πηγή για τους στίχους: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 107]
Σημειώσεις του Ντίνου Χριστιανόπουλου στο βιβλίο του Τα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη που γράφτηκαν στη Θεσσαλονίκη επί Γερμανικής Κατοχής (Εκδόσεις Μπιλιέτο, Παιανία), σελ. 22-24:
Στιχουργός (αλλά και συνθέτης): Κίτσος Τσιτσάνης σε πρώτη μορφή (κατά τον Γ. Μητσάκη, στου Μανιάτη, σ. 56). (Εννοείται ότι, όποτε ο Τσιτσάνης έπαιρνε στίχους από άλλον στιχουργό, τους άλλαζε τόσο εξαντλητικά, ώστε τις πιο πολλές φορές είναι ζήτημα αν έμεναν ένας ή δύο στίχοι από τους παλιούς). Για την πληροφορία έχω επιφυλάξεις.
Ο Τσιτσάνης (Χατζηδουλής, σ. 20) το αναφέρει μεταξύ των κατοχικών τραγουδιών του, και σημειώνει τα εξής (Χατζηδουλής, σ. 96): «Στην κατοχή, μέσα στα άλλα, έγραψα και τις “Αραπίνες”. Και τις “Αραπίνες”μ βα ξέρετε τις συνέθεσα καθ’ ύπνο. Κοιμόμουνα, όταν συνέλαβα τη μουσική μια βραδιά που έβλεπα κάποιο όνειρο».
Σχετικά με τις δύο γραμμοφωνήσεις, ο Πετρόπουλος σημειώνει (σ. 172) ότι και από τις δύο απουσιάζουν οι δύο τελευταίες στροφές:
Τραγουδάω με καημό, με σπαραγμό,
τις τόσες τρέλες, που νοσταλγώ∙
αραπίνες, όνειρα σβησμένα,
σαν εκείνα τα ονειρεμένα,
γλέντι και ποτό.
Κάθε βράδυ, δυο μεγάλα μάτια,
αράπικα σαν τα διαμάντια,
με κυνηγούν, χαμογελούν.
Κατά τον Χατζηδουλή (σ. 94), η στροφή που δε γραμμοφωνήθηκε έχει ως εξής:
Κάθε βράδυ, δυο μεγάλα μάτια,
αράπικα, σωστά διαμάντια,
αναζητώ,
μα δεν βρίσκω τέτοια μαγεμένα,
σαν τ’ άλλα τα ονειρεμένα,
γι’ αυτό θρηνώ.
Και στις δύο περιπτώσεις, καλώς δε γραμμοφωνήθηκαν αυτοί οι μέτριοι στίχοι. Πάει πολύ, τα όνειρα να είναι ονειρεμένα.
Τραγούδι με εμπορική επιτυχία. Δείχνει την ικανότητα του Τσιτσάνη να αναπλάθει τους ανατολίτικους ρυθμούς και να αξιοποιεί θέματα εξωτικά. Πάντως, πολύ απέχει από τα εξωτικά τραγούδια του συνθέτη της δεκαετίας του 1930.
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Μ’ έναν αναστεναγμό
Πρώτη εκτέλεση
Μ’ έναν αναστεναγμό (Ό,τι κι αν πω δε σε ξεχνώ)
Χασάπικο.
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: Κυριακή, 27 Οκτωβρίου 1940 [H.M.V. A.0.2695]
Πρώτη εκτέλεση: Στελλάκης Περπινιάδης & Βασίλης Τσιτσάνης
Ό,τι κι αν πω δε σε ξεχνώ
και μπρος στην πόρτα σου περνώ,
σου λέω λόγια μαγικά
με το μπουζούκι μου γλυκά.
Κλαίω με δάκρυα και καημό
και με πικρό αναστεναγμό,
πως πάντα λιώνω και πονώ
για σε, μικρό μελαχρινό.
Έχουν σωπάσει τα πουλιά
και, στης νυχτιάς τη σιγαλιά,
σου φέρνει ο άνεμος γλυκά
τα λόγια μου τα μαγικά.
Πρόκειται για ένα από τα ομορφότερα ερωτικά τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη, κυριολεκτικά την παραμονή του δεύτερου μεγάλου πολέμου (δείτε με προσοχή την ημερομηνία φωνογράφησής του).
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Αρχόντισσα
Πρώτη εκτέλεση
Αρχόντισσα
Αργό χασάπικο του 1938.
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 1938 [COLUMBIA D.G. 6440]
Πρώτη εκτέλεση: Στράτος Παγιουμτζής & Στελλάκης Περπινιάδης
Κουράστηκα για να σε αποκτήσω,
αρχόντισσά μου, μάγισσα τρελή,
σαν θαλασσοδαρμένος μες στο κύμα,
παρηγοριά ζητούσα ο δόλιος στη ζωή.
Πόσες καρδούλες έχουν μαραζώσει
και ξέχασαν για πάντα τη ζωή,
μπροστά στ’ αρχοντικά σου τα στολίδια,
σκλαβώθηκαν για σένα ξένοι και Ρωμιοί!
Αρχόντισσα, τα μαγικά σου μάτια
τα ζήλεψα, τα έκλαψα πολύ,
φαντάστηκα, σκεφτόμουνα παλάτια,
μα συ με γέμισες μαρτύριο στη ζωή!
Πρόκειται για ένα από τα σπουδαιότερα τραγούδια της ελληνικής μουσικής και ανήκει στην προκατοχική περίοδο του Βασίλη Τσιτσάνη όταν ο συνθέτης υπηρετούσε στο Τάγμα Τηλεγραφητών στη Θεσσαλονίκη.
Από το βιβλίο του Ντίνου Χριστιανόπουλου Το ρεμπέτικο κι η Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Εντευκτηρίου, Θεσσαλονίκη 1999, σελ. 12 αντιγράφω:
Ο Βασίλης Τσιτσάνης έζησε στη Θεσσαλονίκη από το 1938 μέχρι το 1946, με μια διακοπή κατά τη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου και των πρώτων μηνών της γερμανικής κατοχής. Έζησε δηλαδή στη Θεσσαλονίκη συνολικά οκτώ χρόνια, τα καλύτερα της ζωής και της τέχνης του. Τα χρόνια αυτά χωρίζονται σε δύο μεγάλες περιόδους: την περίοδο της στρατιωτικής του θητείας και την περίοδο της γερμανικής κατοχής μαζί με τα πρώτα μετακατοχικά χρόνια.
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Ο Τσιτσάνης στο Μόντε Κάρλο
Πρώτη εκτέλεση
Ο Τσιτσάνης στο Μόντε Κάρλο
Χασάπικο.
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 1937 [H.M.V. A.0.2448]
Πρώτη εκτέλεση: Στράτος Παγιουμτζής & Στελλάκης Περπινιάδης
Μια βραδιά στο Μόντε Κάρλο
πήγα να παρευρεθώ,
μες στους άσους της ρολίνας
να τους συναγωνιστώ.
Βλέπω χίλιες Παριζιάνες,
κοπελίτσες πεταχτές,
όλες όμορφες, γεμάτες,
ζηλεμένες, κουνιστές!
Ζηλεμένο Μόντε Κάρλο,
που μαγεύεις τον ντουνιά,
ξακουστό είναι τ’ όνομά σου
με την τόση ομορφιά!
Κάθε στροφή τραγουδιέται δύο φορές με αντίστροφη σειρά στίχων τη δεύτερη φορά (σχ. 1, 2, 2, 1).
Στην άλλη πλευρά του δίσκου βρίσκεται το τραγούδι «Τρικαλινή τσαχπίνα».
[Πηγή για τους στίχους: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 48]
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βίκυ Παπαπροδρόμου
greek-translation
Ελένη Μπέη
