Ό,τι πολύ αγάπησα: ποίηση & μουσική
Μ’ αρέσουν τα ποιήματα που ζουν στο δρόμο, έξω απ’ τα βιβλία: αυτά που τουρτουρίζουν στις γωνιές κι όλο καπνίζουν σαν φουγάρα…Αρχείο για Νίνου Μαρίκα
Βασίλης Τσιτσάνης, Βίρα την άγκυρα
Πρώτη εκτέλεση
Βίρα την άγκυρα (Απ’ της στεριάς τα βάσανα)
Ζεϊμπέκικο
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 15 Δεκεμβρίου 1949 [H.M.V. A.0.2921]
Πρώτη εκτέλεση: Πρόδρομος Τσαουσάκης, Μαρίκα Νίνου & Βασίλης Τσιτσάνης
Απ’ της στεριάς τα βάσανα
τα μάτια μου θα πάρω
και σε καράβι φορτηγό, φορτηγό,
ναυτάκι θα μπαρκάρω.
Βίρα την άγκυρα, παιδιά,
γιατί έχω πό-,
γιατί έχω πόνο στην καρδιά.
Σ’ ατέλειωτους ωκεανούς
θ’ αρχίσω το σεργιάνι
και ας μη βρεθεί στην πλώρη μου, πλώρη μου,
παρηγοριάς λιμάνι.
Στον καπετάνιο το σοφό
θα πω τον πό-,
θα πω τον πόνο τον κρυφό.
Το δάκρυ μου πλημμύρισε
του καραβιού τ’ αμπάρια
και την καρδιά μου στη στεριά, στη στεριά,
τραβούν τα παλαμάρια.
Μην κάνεις κράτει, φορτηγό,
έξω ποτέ,
έξω ποτέ μου δε θα βγω.
Στην άλλη πλευρά του δίσκου βρίσκεται το τραγούδι «Τρελή που θέλεις να με στεφανώσεις».
[Πηγή για τους στίχους: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 177, με τις ανάλογες διορθώσεις μετά από ακρόαση του τραγουδιού από την ηχογράφηση της συναυλίας προς τιμήν του Πρόδρομου Τσαουσάκη με την Παρέα του Τσιτσάνη στο θέατρο «Ολυμπιάδα» της Θεσσαλονίκης, τον Δεκέμβρη του 2002]
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης & Γεράσιμος Τσάκαλος: Ό,τι μου κάνεις θα σου κάνω
Δεύτερη εκτέλεση
Ό,τι μου κάνεις θα σου κάνω
Αλέγρο ζεϊμπέκικο
Μουσική: Βασίλης Τσιτσάνης
Στίχοι: Γεράσιμος Τσάκαλος
Πρώτη φωνογράφηση: 1953 [ODEON G.A. 7753]
Πρώτη εκτέλεση: Κορώνης & Φίλανδρος
Δεύτερη ηχογράφηση: 1954 [MELODY M.G. 1026]
Δεύτερη εκτέλεση: Μαρίκα Νίνου, Βασίλης Τσιτσάνης & Καλέργης
Με το καλό δεν πιάνεσαι,
με το κακό σε πήρα,
με τα μυαλά που κυβερνάς
πάλι θα μείνεις χήρα.
Μου ρίχνεις άδεια για γεμάτα
και μου ξηγιέσαι πάντα σκάρτα,
ό,τι μου κάνεις θα σου κάνω
κι ακόμα έ’ κι ακόμα ένα παραπάνω.
Τα ύπουλα, τα πονηρά,
σου είπα να τ’ αφήσεις
και τις παλιές παρτίδες σου,
κυρά μου, να τις σβήσεις.
Μου ρίχνεις άδεια για γεμάτα
και μου ξηγιέσαι πάντα σκάρτα,
ό,τι μου κάνεις, ζήλιες, θα σου κάνω
κι ακόμα έ’ κι ακόμα ένα παραπάνω.
Με φοβερίζεις πως θα πας
στον άντρα της καρδιάς σου,
ώρα καλή στην πρύμη σου
κι αέρας στα πανιά σου.
Μου ρίχνεις άδεια για γεμάτα
και μου ξηγιέσαι πάντα σκάρτα,
ό,τι μου κάνεις θα σου κάνω
κι ακόμα έ’ κι ακόμα ένα παραπάνω.
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης & Γεράσιμος Τσάκαλος, Έλα όπως είσαι
Πρώτη εκτέλεση
Έλα όπως είσαι
Ζεϊμπέκικο
Μουσική: Βασίλης Τσιτσάνης
Στίχοι: Γεράσιμος Τσάκαλος & Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 1953 [ODEON 7765]
Πρώτη εκτέλεση: Μαρίκα Νίνου & Βασίλης Τσιτσάνης
Έλα όπως είσαι, έλα όπως είσαι,
μη μου χαλάς τα γούστα μου και τη φωτιά μου σβήσε.
Την κούρσα σου ‘χω αγκαζέ μ’ όλα τα μεγαλεία,
θυμάρι θέλεις κούκλα μου ή μήπως παραλία;
Έλα, μάνα μου, όπως είσαι,
έλα όπως είσαι!
Η νύχτα είναι δική μας, η νύχτα είναι δική μας
και πρέπει να γλεντήσουμε με όλη την ψυχή μας.
Στα κέφια πάνω, κούκλα μου, θα κάνουμε στραπάτσα,
για γούστο θα το κάψουμε, λεφτά υπάρχουν μάτσα!
Έλα, μάνα μου, όπως είσαι,
έλα όπως είσαι!
Μες στην αγκαλιά σου, μες στην αγκαλιά σου,
με ζάλισαν τα χάδια σου, με κάψαν τα φιλιά σου.
Όπου κι αν σε περπάτησα, φωνάξαν «Μπράβο, μάγκα,
η κοπελάρα που γλεντάς πολλά αξίζει φράγκα!».
Έλα, μάνα μου, όπως είσαι,
έλα όπως είσαι!
Ο τελευταίος στίχος κάθε στροφής παίζει το ρόλο ρεφρέν.
[Πηγή για τους στίχους: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 216, με τις ανάλογες διορθώσεις μετά από ακρόαση του τραγουδιού από την ηχογράφηση της συναυλίας της Παρέας του Τσιτσάνη στα Γιάννενα]
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Τα καβουράκια
Τα καβουράκια
Αλέγρο ζεϊμπέκικο
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 1951 [ODEON G.A. 7663]
Πρώτη εκτέλεση: Τάκης Μπίνης, Σωτηρία Μπέλλου, Βασίλης Τσιτσάνης & Γιάννης Τατασόπουλος
Στου γιαλού τα βοτσαλάκια κάθονται δυο καβουράκια,
έρμα, παραπονεμένα, κι όλο κλαίνε τα καημένα.
Κι η μαμά τους, η κυρία καβουρίνα
πάει τσάρκα με το σπάρο στη Ραφήνα.
Κι όλο κλαίνε τα καβουράκια,
στου γιαλού, στου γιαλού τα βοτσαλάκια.
Πάει ο κάβουρας το βράδυ, βρίσκει το τσαρδί ρημάδι.
Ψάχνει για τη φαμελιά του και τραβάει τα μαλλιά του.
Βάζει πλώρη κούτσα-κούτσα στη Ραφήνα
να πετύχει την κυρία καβουρίνα.
Κι όλο κλαίνε τα καβουράκια
στου γιαλού, στου γιαλού τα βοτσαλάκια.
Το ξημέρωμα ροδίζει και ο κάβουρας γυρίζει,
δίχως τη συμβία πάλι, κούτσα-κούτσα στ’ ακρογιάλι.
Με το σπάρο τον ξενύχτη στη Ραφήνα
παίζει τώρα στα ρηχά η καβουρίνα.
Κι όλο κλαίνε τα καβουράκια
στου γιαλού, στου γιαλού τα βοτσαλάκια.
Ένα από τα πασίγνωστα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη που τραγουδιέται ακατάπαυστα εδώ και 60 χρόνια – all time classic στο είδος του μια και μαζί του μεγάλωσαν και γλέντησαν γενιές και γενιές. 
Η πρώτη εκτέλεση είναι υποδειγματική, με μια απίστευτη σκυταλοδρομία φωνών που μόνο ο Βασίλης Τσιτσάνης μπορούσε να επινοήσει και με τον Τάκη Μπίνη σε πραγματικά μεγάλα κέφια.
Στα αμέσως επόμενα χρόνια έχουμε πολλαπλές ηχογραφήσεις με άλλες φωνές, δηλαδή:
Μαρίκα Νίνου, Βασίλης Τσιτσάνης & Χαράλαμπος Μαυρίδης (1954) [ΑΤΗΕΝΕΕ 5053 & MELODY M.G. 13]
Γιώτα Λύδια, Στέλιος Καζαντζίδης & Μαρινέλλα (1959) [H.M.V. Α.0.5546]
Μαρίκα Νίνου, Ζωντανή ηχογράφηση: «Στου Τζίμη του Χοντρού» (1955)
Ρένα Ντάλια & Ι. Παπαϊωάννου (1958) [U.S.A. 105]
Ας ακούσουμε, λοιπόν, την εκτέλεση του 1954:
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Τα διαλεχτά παιδιά
Πρώτη εκτέλεση
Τα διαλεχτά παιδιά (Είμαστε αλάνια)
Χασαποσέρβικο
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 1951 [Columbia, D.G. 6913]
Πρώτη εκτέλεση: Μαρίκα Νίνου, Πρόδρομος Τσαουσάκης και Σπύρος Ευσταθίου
Είμαστε αλάνια,
διαλεχτά παιδιά μέσα στην πιάτσα
και δεν την τρομάζουν
οι φουρτούνες τη δική μας ράτσα.
Τι τα θες, τι τα θες,
πάντα έτσι είν’ η ζωή,
θα γελάς ή θα κλαις,
βράδυ και πρωί!
Κάθε μας μεράκι
γίνεται τραγούδι και το λέμε
και, μες στα στραπάτσα,
μάθαμε ποτέ μας να μην κλαίμε!
Τι τα θες, τι τα θες,
πάντα έτσι είν’ η ζωή,
θα γελάς ή θα κλαις,
βράδυ και πρωί!
Κι αν στη κοινωνία
μας χτυπούν αλύπητα οι μπόρες,
μέσα στο τραγούδι,
φεύγουνε χαρούμενες οι ώρες!
Τι τα θες, τι τα θες,
πάντα έτσι είν’ η ζωή,
θα γελάς ή θα κλαις,
βράδυ και πρωί!
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Η Σεράχ
Πρώτη εκτέλεση
Η Σεράχ
Οριεντάλ (ανατολίτικο) του 1946 (Χατζηδουλής, σ.110)
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 1 Σεπτεμβρίου 1951 [H.M.V. A.0.5009]
Πρώτη εκτέλεση: Μαρίκα Νίνου
Πίσω στα πυκνά τα καφάσια
σαν τη δαιμονισμένη γυρνά,
χρόνια το γλυκό παλικάρι
περιμένει τη Σεράχ κι αγρυπνά.
Αστράφτει το σπαθί του καβαλάρη σαν τη φωτιά,
τα σίδερα λυγίζουν και σπαράζονται τα κορμιά,
κι αρπάζει τη Σεράχ,
κι όλες λεν: Αλλάχ, Αλλάχ!
Εγκιουλέ – ολσού!
Κλαίνε στα χαρέμια οι σκλάβες,
τρέμουν την οργή του πασά,
κλαίνε στο σαράι οι αγάδες,
ποθούσαν της Σεράχ την ομορφιά.
Στην άλλη πλευρά του δίσκου βρίσκεται το τραγούδι «Αντιλαλούνε τα βουνά» με τους Μαρίκα Νίνου, Πρόδρομο Τσαουσάκη, Σπύρο Ευσταθίου.
[Πηγή: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 196]
Σημειώσεις του Ντίνου Χριστιανόπουλου στο βιβλίο του Τα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη που γράφτηκαν στη Θεσσαλονίκη επί Γερμανικής Κατοχής (Εκδόσεις Μπιλιέτο, Παιανία), σελ. 107:
«Γκιουλέ ολσούν» στα τούρκικα σημαίνει «να γίνει» (Χατζηδουλής, σ. 110).
«Καφάσια λέγανε τα μπακλαβαδίστικα πλέγματα που είχανε οι Τούρκοι στα παράθυρα των γυναικείων διαμερισμάτων∙ συνεπώς ο Τσιτσάνης έπρεπε να πει «πίσω από τα καφάσια» (Πετρόπουλος, σ. 174).
Ίσως η «Σεράχ» να είναι το τελευταίο τραγούδι που έγραψε ο Τσιτσάνης στη Θεσσαλονίκη, αν δεν είναι από τα πρώτα της Αθήνας.
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Κι αν πάθεις και καμιά ζημιά
Πρώτη εκτέλεση
Κι αν πάθεις και καμιά ζημιά (γνωστό και ως Η ζημιά)
Ζεϊμπέκικο
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: 1950 [COLUMBIA D.G. 6886]
Πρώτη εκτέλεση: Μαρίκα Νίνου & Βασίλης Τσιτσάνης
Απόψε το μπουζούκι σου θα σ’ το μαλαματώσω.
Ρίξε την πιο γλυκιά πενιά
κι αν πάθεις και καμιά ζημιά,
Τσιτσάνη μου, εγώ θα την πληρώσω.
Απ’ της γυναίκας τον νταλκά να φύγω, να γλιτώσω.
Παίξε να βρω παρηγοριά
κι αν κάνω και καμιά ζημιά,
Τσιτσάνη μου, εγώ θα την πληρώσω.
Απόψε με τον πόνο μου καρδούλες θα ματώσω.
Για τη σκληρή της την καρδιά,
αν κάνω και καμιά ζημιά,
Τσιτσάνη μου, εγώ θα την πληρώσω.
Οι τρεις τελευταίοι στίχοι κάθε στροφής τραγουδιούνται δύο φορές (σχ. 1, 2, 3, 4 – 3, 4).
[Πηγή για τους στίχους: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 171]
Από τα ομορφότερα μεταπολεμικά ζεϊμπέκικα του Βασίλη Τσιτσάνη.
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Για τα μάτια π’ αγαπώ
Πρώτη εκτέλεση
Για τα μάτια π’ αγαπώ
(γνωστό και ως Εγώ πληρώνω τα μάτια π’ αγαπώ ή Ξημερώνει και βραδιάζει)
Χασαποσέρβικο (γράφτηκε επί κατοχής στο «ουζερί Τσιτσάνη» (Χατζηδουλής, σ. 122))
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτες φωνογραφήσεις:
α) Οκτώβρης του 1949 [COLUMBIA D.G. 6786]
Ερμηνεία: Μαρίκα Νίνου, Πρόδρομος Τσαουσάκης & Βασίλης Τσιτσάνης
β) 1949 [ODEON G.A. 7509]
Ερμηνεία: Στέλλα Χασκίλ, Βασίλης Τσιτσάνης & Μάρκος Βαμβακάρης
Ξημερώνει και βραδιάζει
πάντα στον ίδιο το σκοπό,
φέρτε μου να πιω το ακριβότερο πιοτό, εγώ πληρώνω
τα μάτια π’ αγαπώ.
Κι όταν βλέπεις ταβερνιάρη
να σπάω, να παραμιλώ,
μη με κατακρίνεις, μη με παίρνεις για τρελό, εγώ πληρώνω
τα μάτια π’ αγαπώ.
Η καρδιά μου συννεφιάζει
τρέχουν τα δάκρυα βροχή,
σίγουρα θα πάμε, μια και φτάσαμε ως εκεί, εσύ στο χώμα
κι εγώ στη φυλακή.
Σημειώσεις του Ντίνου Χριστιανόπουλου στο βιβλίο του Τα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη που γράφτηκαν στη Θεσσαλονίκη επί Γερμανικής Κατοχής (Εκδόσεις Μπιλιέτο, Παιανία), σελ. 91-92:
Ο στίχος «εσύ στο χώμα κι εγώ μες στο Γεντί» έγινε από τη λογοκρισία «εσύ στο χώμα κι εγώ στη φυλακή» (Χατζηδουλής, σ. 122).
Από τα πιο αριστουργηματικά τραγούδια του Τσιτσάνη.
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βασίλης Τσιτσάνης, Απόψε κάνεις μπαμ
Πρώτη εκτέλεση
Απόψε κάνεις μπαμ
Ζεϊμπέκικο
Μουσική & στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Πρώτη φωνογράφηση: Δεκέμβρης του 1949 [COLUMBIA D.G, 6814]
Πρώτη εκτέλεση: Μαρίκα Νίνου, Στέλιος Κηρομύτης & Βασίλης Τσιτσάνης
Δεύτερη εκτέλεση: Πρόδρομος Τσαουσάκης & Μαρίκα Νίνου (1949) [631-604]
Τρίτη εκτέλεση: Σωτηρία Μπέλλου, Τάκης Μπίνης & Βασίλης Τσιτσάνης (1952) [H.M.V. G.A. 7716]
Απόψε κάνεις μπαμ, απόψε κάνεις μπαμ,
σε βλέπουν και φρενάρουνε και σταματούν τα τραμ!
Στολίστηκες, κυρά μου,
στην πένα στο καντίνι,
να ζήσει κι ο λεβέντης,
ο λεβέντης που σε ντύνει.
Απόψε κάνεις μπαμ!
Ξαπλώσου στο ταξί, ξαπλώσου στο ταξί
και πάμε να γλεντήσουμε σε φίνο μαγαζί!
Απόψε στην ταβέρνα
πω, πω, τι έχει να γίνει!
Κι αν κάνεις να χορέψεις,
ποτήρι δεν θα μείνει!
Απόψε κάνεις μπαμ!
Αμάν και τ’ είσ’ εσύ, αμάν και τ’ είσ΄εσύ,
για χάρη σου σταθήκανε οι άντρες προσοχή!
Απόψε σε γλεντάω
κι ο κόσμος πάει να σκάσει,
κοντεύει απ’ τη ζήλια
να του φύγει το καφάσι.
Απόψε κάνεις μπαμ!
Απόψε στην ταβέρνα, πω, πω, τι έχει να γίνει!
Κι αν κάνεις να χορέψεις, ποτήρι δεν θα μείνει!
Απόψε κάνεις μπαμ!
Στις εκτελέσεις με τη Μαρίκα Νίνου στη δεύτερη στροφή αντί για «απόψε στην ταβέρνα» υπάρχει «απόψε στου Τσιτσάνη».
Στην άλλη πλευρά του δίσκου υπάρχει το τραγούδι «Φτωχό κορμί».
[Πηγή: Θεόφιλος Αναστασίου, ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, Άπαντα, σ. 206]
Translatum: Favourite Music and Lyrics – Βασίλης Τσιτσάνης, περίοδος 1936 – 1954
Βίκυ Παπαπροδρόμου
greek-translation
Ελένη Μπέη
